Pervâne Bey vakfı mütevellîsi Yahyâ Efendi bin Habib Efendi bin Abdülvasi Çelebi bin Habib Çelebi bin Pîrî Ahmed Efendi bin Yahyâ Efendi bin Abdülvasi Çelebi bin Şemseddîn Ahmed Efendi bin Mehmed Çelebi bin Mü’eyyed Çelebi mahdûmudur. Mü’eyyedzâdelerdendir.
Büyük birâderi es-Seyyid Hâfız Mehmed ve Halfet Gâzi müderrisi eş-Şeyh Mahmûd Efendilerden ahz-ı ulûm ederek ders-i âm [634] ve üstâdının vefâtında Halfet Gâzi müderrisi, 1140’da Ya’kûb Paşa ve 1141’de Pervâne Bey vâkıflarına mütevellî 1147’de müsevvid ve eminü’l-fetvâ oldu.
Bu me’mûriyyetinde fazilet-i ilmiyyesi zâhir olup 1155’de Fîrûz Ağa Vakfı’nın tevliyeti nizâ’ında bâ-fermân-ı âlî müvellâ ve müte’âkib Amasya kadısı Fazlullah Efendi tarafından Amasya nâibi oldu. Niyâbeti hitâmında tedrîsine devam edib 1159 senesi rebîülahirinin yedisinde vefât etdi.
Âlim, fâzıl, edîb, “Hamdî” mahlasıyla şâir, ulûm-ı şer’iyyede mâhir, hasîb, talik-nüvîs bir zât idi. “Mu’înü’l-vâ’izîn” adlı bir eseri vardır. Zaman-ı tevliyetinde Pervâne Bey Câmii ve minâresini imâr ve ihyâ etdi. Diğer birâderi es-Seyyid Muhyiddîn Habib Efendi de âlim ve hattât idi.
Mahdûmları es-Seyyid Yahya, Mahmûd, Abdullah Efendilerdir. Bunların siyâdetleri ana tarafından Havzalızâdelere müntehîdir. Es-Seyyid Mahmûd Efendi’nin oğulları es-Seyyid İsmâil, Ahmed, Abdullah Efendilerdir. Es-Seyyid Abdullah Efendizâde, es-Seyyid el-Hâc Mustafa Efendi fuzalâdandır. [635]
Günümüz Türkçesiyle
Pervâne Bey Vakfı mütevellisi Yahyâ Efendi'nin oğludur. Yahyâ Efendi, Habib Efendi'nin; o, Abdülvâsi Çelebi'nin; o, Habib Çelebi'nin; o, Pîrî Ahmed Efendi'nin; o, Yahyâ Efendi'nin; o, Abdülvâsi Çelebi'nin; o, Şemseddîn Ahmed Efendi'nin; o, Mehmed Çelebi'nin; o da Mü'eyyed Çelebi'nin oğludur. Mü'eyyedzâdelerdendir.
Büyük kardeşi es-Seyyid Hâfız Mehmed ile Halfet Gâzi müderrisi eş-Şeyh Mahmûd Efendi'den ilim öğrenerek herkese açık ders verdi. Üstadının ölümünde Halfet Gâzi müderrisi oldu. 1140'ta [1727-28] Yâ'kûb Paşa, 1141'de [1728-29] Pervâne Bey vakıflarına mütevelli, 1147'de [1734-35] müsevvid ve eminü'l-fetvâ oldu.
Bu görevinde ilmî üstünlüğü ortaya çıktı. 1155'te [1742-43] Fîrûz Ağa Vakfı'nın tevliyeti konusundaki anlaşmazlıkta padişah fermanıyla göreve getirildi ve hemen ardından Amasya kadısı Fazlullah Efendi tarafından Amasya naibi yapıldı. Naiplik görevinin sonunda ders vermeye devam etti ve 1159 yılı rebîülâhirinin yedisinde [1746] vefat etti.
Âlim, fâzıl, edip, "Hamdî" mahlasıyla şair, şer'î ilimlerde usta, hesap bilen ve talik yazı yazan bir kimseydi. "Mu'înü'l-vâ'izîn" adlı bir eseri vardır. Mütevelli olduğu sırada Pervâne Bey Camii'ni ve minaresini onarıp canlandırdı. Öbür kardeşi es-Seyyid Muhyiddîn Habib Efendi de âlim ve hattattı.
Oğulları es-Seyyid Yahya, Mahmûd ve Abdullah Efendilerdir. Bunların seyyidlikleri anne tarafından Havzalızâdelere dayanır. Es-Seyyid Mahmûd Efendi'nin oğulları es-Seyyid İsmâil, Ahmed ve Abdullah Efendilerdir. Es-Seyyid Abdullah Efendi'nin oğlu es-Seyyid el-Hâc Mustafa Efendi fazıllardandır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütevelli: vakfın işlerini yöneten kimse
- ders-i âm: herkese açık ders
- müsevvid, eminü'l-fetvâ: müftülükte fetva işleriyle ilgili görevler
- nizâ': anlaşmazlık
- nâib: kadının yerine bakan yargı görevlisi
- hasîb: hesap bilen
- talik-nüvîs: talik yazısı yazan
- mahlas: şairin şiirlerinde kullandığı takma ad
- siyâdet: seyyidlik, Peygamber soyundan gelme
Pervâne Bey Camii
Burmalı Minare Camii olarak da bilinen yapı, Amasya'nın en eski Türk camilerindendir. Kitabesine göre Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Keyhusrev döneminde (1237-1246) emirlerinden Ferruh tarafından yaptırılmıştır. Hüsameddin'in verdiği bilgiye göre Ferruh Bey'in damadı İzzeddin Mehmed Pervâne Bey 699'da [1299-1300] vakfiye düzenlemiş, mütevelli görevi sonradan Mü'eyyedzâdelere geçmiştir. Cami 999'da [1590-91] depremden zarar görmüş, 1011'de [1602-03] yanmış, mütevelli Mü'eyyedzâde Pîrî Çelebi yapıyı onartıp ahşap bir minare yaptırmıştır. 1143'te [1730-31] yeniden yanınca Hacı Ahmed Efendi onartmış ve taştan bir minare yaptırmıştır.
Cami hakkında yazan Semavi Eyice, bu tarihleri Hüsameddin'e dayandırır ve onun hiçbir bilgide kaynak göstermediğini belirtir. Eyice ayrıca Hüsameddin'in bu camiyi Evliya Çelebi'nin anlattığı Mahkeme Camii ile aynı saymasını yeterince inandırıcı bulmaz. Burmalı minarenin 1730'lardan kalma olduğunu da güç kabul eder; ona göre minare caminin kendi dönemine ya da erken Osmanlı dönemine aittir.
Maddede minarenin onarımı mütevelli Yahyâ Efendi'ye atfedilir. Eyice'nin aktardığı kayıtta ise 1143'teki [1730-31] yangından sonra onarımı Hacı Ahmed Efendi'nin yaptırdığı yazılıdır. İki anlatım aynı onarımı kastediyor olabilir; bunu açıklayan bir belge görülmedi.
Cami uzun süre harap kalmış, 1930'larda Ziraat Bankası'nın tarım aletleri ambarı olarak kullanılmıştır. 1962'de onarılıp ibadete açılmış, 1974'te kubbeleri bakırla kaplanmıştır. Yanındaki türbenin üst katı 1147'de [1734-35] Hıfzızâde Hacı Osman Fâik Efendi tarafından kütüphane yapılmış, kitaplar sonradan dağılmıştır.
Mü'eyyedzâdeler
Mü'eyyedzâdeler, Pervâne Bey Vakfı dışında Yâkub Paşa (Çilehâne) Tekkesi'nin mütevelliliğini de üstlenmiş bir ailedir: bu tekkenin mütevelliliği, ilk mütevellinin soyu kesilince Mü'eyyed Çelebi ve çocuklarına geçmiştir. Metinde Yahyâ Efendi'nin 1140'ta Yâ'kûb Paşa vakfına mütevelli olması bu aile geleneğinin devamıdır. Ahmed Efendi'nin "Hamdî" mahlasıyla yazdığı şiirlere ve "Mu'înü'l-vâ'izîn" adlı eserine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça