Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 196 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Köprülüdür. Orada Yeniçeri serdârı Halîl Ağa’nın oğludur. Bu da yeniçeri olup 1147’de İran harbine me’mûren on dördüncü bölüğün bayraktârı olarak Musûl tarafına gitdi.
Nadir Şâh muhârebâtında yıllarca bulunarak turnacıbaşılık pâyesini aldı. 1157 sâlinden sonra vefât etdi. Zâbit, şecî idi. Mahdûmu yeniçeri ağalığından vezîr olan meşhûr Topaloğlu Osmân Paşa’dır.
Köprülüdür. Orada yeniçeri serdarı olan Halîl Ağa'nın oğludur. Kendisi de yeniçeri olup 1147'de [1734-35] İran savaşına görevli olarak on dördüncü bölüğün bayraktarı sıfatıyla Musul tarafına gitti.
Nâdir Şah savaşlarında yıllarca bulunup turnacıbaşılık rütbesini aldı. 1157'den [1744-45] sonra vefat etti. Düzenli ve yiğit bir subaydı. Oğlu, yeniçeri ağalığından vezirliğe yükselen ünlü Topaloğlu Osmân Paşa'dır.
Ansiklopedi kaydına göre turnacılar, yeniçeri ocağında padişahın avında turna ve benzeri kuşların yakalanmasıyla ilgili birliklerdi; Fâtih Sultan Mehmed döneminde bu adla anılmaya başlamışlardır. Turnacıların amiri olan turnacıbaşı, ocak içinde hasekibaşının üstünde, saksoncubaşının altında yer alırdı ve yeniçeri ocağının "ocak ağaları" denilen altı büyük ağasının en küçüğüydü. Terfi edince ocak içinde saksoncubaşı olurdu. On sekizinci yüzyılda turnacıbaşıların kimi zaman beylerbeyi olarak da atandığı kaydedilmiştir. Ahmed Ağa'nın bu rütbeyi "pâye", yani unvan olarak aldığı yazılıdır; bunun, fiilî bir ocak görevinden çok bir rütbe verilmesi anlamına geldiği düşünülebilir, ancak metin bunu açıkça söylemez.
Ahmed Ağa'nın yer aldığı seferler, Nâdir Şah ile yürütülen Osmanlı-İran mücadelelerine denk gelir. Ansiklopedi kaydına göre 1733'te (1146) Bağdat, Nâdir Han tarafından kuşatılmış; Anadolu beylerbeyi ve Musul seraskeri olarak görevlendirilen Topal Osman Paşa, Musul'dan güneye hareket edip Sâmerrâ yakınında Dücum denilen yerde Nâdir'in kuvvetlerini yenmiştir (19 Temmuz 1733). Hüsameddin'in verdiği 1147 tarihi bu olaydan bir yıl sonrasına rastlar ve Musul tarafı yine savaşın merkezindedir. Ancak maddede hangi seferden söz edildiği açıkça belirtilmemiştir; Ahmed Ağa'nın bu kuvvetler içinde yer aldığına dair başka bir kayıt bulunamadı. Ansiklopedideki Topal Osman Paşa'nın Mora kökenli ve Bekir Ağa'nın oğlu olduğu yazılıdır; bu nedenle onun, Köprülü Ahmed Ağa'nın oğlu Topaloğlu Osmân Paşa ile aynı kişi olduğu söylenemez.
Maddenin son cümlesi, Ahmed Ağa'nın asıl tanınan yönünü oğluna bağlar. Yeniçeri ağaları listesinde Topaloğlu Osman Ağa adı, Eylül 1766'dan Ağustos 1769'a kadar bu göreve getirilen kişi olarak geçer. Hüsameddin'in "yeniçeri ağalığından vezir olan" demesi bu kaydın doğrudan bir doğrulamasını vermez, ancak ad ve görev örtüşmektedir. Vezirliğinin ayrıntıları için bir kaynağa rastlanmadı; bu nedenle babanın vefat tarihi olan 1157 (1744-45) ile oğlun ağalık dönemi arasındaki yirmi küsur yıl, metinde değinilmeyen bir boşluk olarak kalır. Ahmed Ağa'nın Köprü'deki yeri, yeniçeri serdarı olan babası Halîl Ağa ve ailesi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar