Amasya’nın Hızır Paşa Mahallesi’nden olup esbak Amasya mütesellimi olan el-Hâc Hızır Ağa bin Ahmed Ağa’nın hafîdi “Hızıroğlu” demekle meşhûr Mustafa Ağa bin el-Hâc Mehmed Ağa bin el-Hâc Hızır Ağa’nın mahdûmudur.
Altıncı bölükte mukayyed yeniçeri olup iştihâr ederek hayli müddet meydan ağası oldu. 1163’den itibâren altı defa Amasya serdârı olup tahsîlât vak’asında hizmeti görüldüğünden turnacıbaşı pâyesini aldı. 1172 muharreminde yedinci defa serdâr [655] olup sonunda meclis-i a’yân azâsı olduğu halde 1176’da vefât etdi. Nâfizü’l-kelim, âkil, müdebbir bir yeniçeri zâbiti idi. Amasya a’yânından Kâsım Ağazâde es-Seyyid el-Hâc Ahmed Ağa da bu esnâlarda vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın Hızır Paşa Mahallesi'ndendir. Daha önce Amasya mütesellimliği yapmış olan Hacı Hızır Ağa'nın, Ahmed Ağa oğlunun torunu olan; "Hızıroğlu" diye ünlenen Mustafa Ağa'nın, Mustafa Ağa'nın babası Hacı Mehmed Ağa, onun da babası Hacı Hızır Ağa olmak üzere, oğludur.
Altıncı bölükte kayıtlı bir yeniçeri olarak tanındı ve uzun süre meydan ağalığı yaptı. 1163'ten [1749-50] başlayarak altı kez Amasya serdarı oldu; vergi toplama olayında gösterdiği hizmet nedeniyle turnacıbaşı payesini aldı. 1172 muharreminde [Ağustos-Eylül 1758] yedinci kez serdar olup sonunda ayan meclisi üyesi iken 1176'da [1762-63] öldü. Sözü geçen, akıllı, tedbirli bir yeniçeri subayıydı. Amasya ayanından Kâsım Ağazâde Seyyid Hacı Ahmed Ağa da bu sıralarda öldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütesellim: bir yerin yönetiminde yetkili vekil, kent yöneticisi
- hafîd: torun
- mukayyed: kayıtlı
- meydan ağası: kentte yeniçeri bölüğünün başında bulunan görevli
- serdâr: askerî komutan, burada Amasya'daki yeniçerilerin başı
- tahsîlât vak'ası: vergi toplama olayı
- turnacıbaşı: yeniçeri ocağında bir üst rütbe
- nâfizü'l-kelim: sözü geçen, sözü dinlenen
- âkil, müdebbir: akıllı, tedbirli
Soy Zinciri
Hüsameddin'in verdiği zincirde Ahmed Ağa, mütesellim Hacı Hızır Ağa'nın torunu Mustafa Ağa'nın oğludur; zincir Hızır, Mehmed, Mustafa, Ahmed biçiminde dört kuşak sayar. Mahalle adı olan Hızır Paşa ile ailenin ilk adı Hızır'ın aynı olması dikkat çeker. Aralarında bir ilgi bulunup bulunmadığı metinden anlaşılmaz.
Yeniçerilik ve Ayanlık
Madde, Amasya'da bir yeniçeri subayının ayan sınıfına nasıl girdiğini gösterir. Ahmed Ağa altıncı bölükte kayıtlı olarak başlamış, meydan ağalığı yapmış, altı kez serdar olmuş, sonunda ayan meclisine girmiştir. Hüsameddin'in verdiği sıra şöyledir: 1163'ten itibaren altı serdarlık, ardından 1172 muharreminde yedincisi.
"Tahsîlât vak'ası" tabiri bir sonraki maddelerde de geçer: Hüsameddin 668 numaralı maddede Ahmed Bey'in 1170'te [1756-57] bu olayda iyi hizmet göstererek kapıcıbaşı olduğunu yazar. Burada Ahmed Ağa 1163'ten sonra aynı olaydaki hizmetiyle turnacıbaşı payesini almıştır. İki tarih arasında yedi yıl bulunduğundan aynı olayın mı yoksa vergi toplamaya ilişkin farklı olayların mı kastedildiği metinden anlaşılmaz. Başka kaynaklarda bu olay ve Hızıroğlu ailesine dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 204–204. amasya.bel.tr