AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Ağa-Seksenbir

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 179 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Esbak Amasya serdârı Murâd oğlu Hamza Ağa’nın mahdûmudur. Yeniçeri ocağında alemdâr, yasakcı, yirmi [574] yıl kadar Amasya serdârı oldu. Birçok muhârebelerde isbât-ı vücûd edib Viyana harbinde yararlıklar gösterdiğinden 1095’de yeniçeri ocağında kethüdâyeri, ba’dehû silahdâr ağası oldu. 1097 senesi evâilinde ma’zûl olup Amasya’ya geldi. 1099’da vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Daha önce Amasya serdarı olan Murâd oğlu Hamza Ağa'nın oğludur. Yeniçeri ocağında alemdar ve yasakçı olup yirmi yıl kadar Amasya serdarlığı yaptı. Birçok savaşta kendini kanıtladı; Viyana savaşında yararlık gösterdiğinden 1095'te [1683-84] yeniçeri ocağında kethüdâyeri, ardından silahdar ağası oldu. 1097 yılı başlarında [1685-86] görevden alınıp Amasya'ya geldi. 1099'da [1687-88] öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • esbak: önceki, eski
  • serdâr: burada Amasya'daki yeniçeri birliğinin yerel komutanı
  • alemdâr: bayrak taşıyan, bayraktar
  • yasakçı: ocakta düzeni ve yasakları gözeten görevli
  • isbât-ı vücûd: varlığını, değerini kanıtlama
  • kethüdâyeri: ocakta kethüdânın yerine bakan görevli
  • ma'zûl: görevden alınmış

Seksenbir Lakabı ve Amasya Yeniçerileri

Maddenin başlığındaki "Seksenbir" adı, Hüsameddin'de açıklanmamıştır; lakabın nedeni taradığımız kaynaklarda bulunamadı. Ahmed Ağa, daha önce Amasya serdarlığı yapmış Hamza Ağa'nın oğludur. XVII. yüzyılın ilk yarısında Amasya'da sipahi ve yeniçeri topluluklarının şehir yaşamında etkili olduğu, örneğin askerî çiftlik sayılan topraklar yüzünden hasların voyvodasıyla anlaşmazlığa girdiği, kadı sicillerine dayanan bir araştırmada gösterilmiştir. Yirmi yıl kadar süren bir serdarlığın yerel güç dengeleri içinde önemli bir yer tuttuğu düşünülebilir; ancak bu bir çıkarımdır ve Ahmed Ağa'ya özgü bir belgeye dayanmaz.

Hüsameddin'in yazdığına göre Viyana savaşındaki yararlılığı, ocağın merkezindeki görevlere yükselmesini sağlamıştır. Kara Mustafa Paşa'nın ordusu 1683 yazında Viyana önüne gelmiş, savaş 12 Eylül'de müttefik kuvvetlerle yapılmış ve Osmanlı ordusu bozguna uğramıştır. Ahmed Ağa'nın 1095'te [1683-84] kethüdâyeri oluşu, bozgundan hemen sonraki dönemdir. 1097'deki görevden alınışının nedeni metinde belirtilmez.

Ahmed Ağa'nın kendisi ve babası Hamza Ağa hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 179–179. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

  • Turan Açık, "Medine-i Amasya Sâkinlerinden Kapıkulu Sipahileri: 17. Yüzyılın İlk Yarısında Amasya'da Sosyo-Politik Hayata Bir Bakış".

6. Cilt içindekiler