AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Ağa-Taşçızâde el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 177 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Eşrâfdan Taşçızâde el-Hâc İsmâil Ağa’nın oğludur. Amasya’da ta’ayyün edib 1086’da şehir kethüdâsı, 1089’da ma’zûl oldu. Yedi yıl kadar mahkeme ve meclis azâlığında bulunarak 1096 sâlinden sonra vefât etdi. Hânedân idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. İleri gelenlerden Taşçızâde Hacı İsmâil Ağa'nın oğludur. Amasya'da öne çıkarak 1086'da [1675-76] şehir kethüdası oldu, 1089'da [1678-79] görevden alındı. Yedi yıl kadar mahkeme ve meclis üyeliğinde bulunup 1096 yılından [1684-85] sonra öldü. Köklü bir aileden idi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • eşrâf: şehrin sözü geçen, saygın aileleri
  • ta'ayyün etmek: belirmek, tanınmış ve öne çıkmış olmak
  • şehir kethüdâsı: şehir halkı ile devlet arasında aracılık eden, vergi dağıtımına bakan yönetici
  • ma'zûl: görevden alınmış
  • azâlık: üyelik
  • hânedân: soylu, köklü aile

Şehir Kethüdâlığı Neydi

Şehir kethüdâsı, kaza merkezlerinde devletle halk arasındaki ilişkileri sağlayan ve genellikle seçimle işbaşına gelen bir yöneticiydi. Başlıca işi, devletin toptan istediği vergiyi halkın servetine ve konumuna göre dağıtmak ve toplamaktı. Bu kişiler şehrin ileri gelenleri arasından çıkar, ağa, çelebi, hacı gibi unvanlar taşırlardı. Atanmaları kadının ve bazen sancak beyinin bildirimi üzerine merkezden alınan beratla gerçekleşirdi.

XVII. yüzyıldan itibaren kethüdâların işleri, şehre uğrayan memurlarla seferdeki askerlerin barınma ve iaşesini, menzil atlarını sağlamak gibi görevlerle genişledi. Kadı, mütesellim ve esnaf temsilcilerinin toplandığı meclislerde şehir kethüdâları da bulunurdu; mahkemelerde sık sık bilgisine ve şahitliğine başvurulur, adları şer'iyye sicillerindeki tutanakların altında, şahitler bölümünde yer alırdı. Hüsameddin'in "yedi yıl kadar mahkeme ve meclis azâlığı" demesi, Ahmed Ağa'nın kethüdâlıktan ayrıldıktan sonra da şehir meclislerinde ve mahkemede yer aldığını anlatır. Bu bilginin sicil kayıtlarındaki şahit listelerinden çıkarılmış olması mümkündür, ancak metin bunu belirtmez.

Taşçızâde İsmâil Ağa ile oğlu hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Bu aile, Hüsameddin'in kitabında yer alan birçok Amasya ayan ailesinden biridir.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler