AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Bey-Kurdzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 177 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya a’yânından Hızır ve Mehmed Paşaların evkâf-ı mütevellîsi [567] Seydî Beyzâde Kurd Mehmed Bey bin Ahmed Bey’in mahdûmudur. Pederinin irtihâlinde Hızır ve Mehmed Paşa evkâfına mütevellî oldu. Fakat evlâd-ı utekâdan Gonca Beyzâdelerle evlâd-ı inâsdan Hayreddînzâde Ahmed Çelebi aleyhinde yıllarca muhâkeme oldu. Kâh mütevellî kâh ma’zûl olduğu halde 1095’de vefât etdi. Mahdûmu Ali Bey’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya ileri gelenlerinden, Hızır Paşa ile Mehmed Paşa vakıflarının mütevellisi Seydîbeyzâde Kurd Mehmed Bey'in, yani Ahmed Bey oğlu Kurd Mehmed Bey'in oğludur. Babası ölünce Hızır ve Mehmed Paşa vakıflarına mütevelli oldu. Fakat vakfı kuranların azatlılarının soyundan olan Goncabeyzâdelere ve kız torunlarından Hayreddînzâde Ahmed Çelebi'ye karşı yıllarca dava yürüttü. Kâh mütevelli kâh görevden alınmış olarak 1095'te [1683-84] öldü. Oğlu Ali Bey'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân: bir kentin ileri gelen, sözü geçen aileleri ve kişileri
  • evkâf-ı mütevellîsi: vakıfların yönetici ve temsilcisi
  • mahdûm: oğul
  • irtihâl: ölüm, göçüş
  • evlâd-ı utekâ: vakfı kuranın azat ettiği kölelerin soyundan gelenler
  • evlâd-ı inâs: kız çocukları, kızlar tarafından gelen torunlar
  • muhâkeme: dava, yargılama
  • ma'zûl: görevden alınmış

Hızır Paşa ve Mehmed Paşa Vakıfları

Maddede adı geçen vakıf, Amasya'da Yeşilırmak kıyısındaki Mehmed Paşa Külliyesi ile onun çevresinde toplanan gelirlerden oluşur. Külliyenin kurucusu, II. Bayezid'in veziri ve Şehzade Ahmed'in lalası Hızır Paşazâde Mehmed Paşa'dır; kendisi 900 [1495] yılında ölmüştür. Caminin cümle kapısındaki kitabeye göre yapı 891 yılı Muharrem ayında, yani Ocak 1486'da tamamlanmıştır. Camiyi çevreleyen hazirede Mehmed Paşa'nın ve babası Hızır Paşa'nın mezarları bulunur.

Hüsameddin dava konusunun ne olduğunu yazmaz. Yalnızca davanın yıllarca sürdüğünü ve Ahmed Bey'in mütevelliliğinin kesintiye uğradığını bildirir. Vakıf yöneticiliği, XVII. yüzyılda köklü ailelerin gelir ve nüfuz kaynağıydı; vakfı kuranın soyundan gelenlerle azatlı ve kız evlat kolları arasındaki çekişmeler bu yüzden yeni bir şey sayılmaz. Ancak bu davanın ayrıntılarına ulaşabileceğimiz bir kaynak bulunamadı.

Ahmed Bey'in ailesi hakkında Hüsameddin'in verdiği zincir (Ahmed Bey, babası Kurd Mehmed Bey, dedesi Ahmed Bey) dışında bilgiye rastlanmadı. Çevremizdeki başka kaynaklarda Goncabeyzâdeler ve Hayreddînzâde Ahmed Çelebi'ye dair kayıt görülmedi.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler