Hâtunîye vâ’izi hattât-ı meşhûr Fazlullah Efendi’nin mahdûmudur. Pederinden ve amcasından hutût-ı mütenevvi’ayı [565] ve Uzun Müderris Mehmed Efendi’den ulûmu ahz ve ikmâl edib ders-i âm ve mahkeme baş-kâtibi oldu.
Amcası Ahmed Efendi’nin vefâtında mahlûl olan Kâsım Bey Medresesine müderris ve 1093 senesi evâilinde Amasya nâibi olup hayli nüfûz ve şöhret kazandı. Senesi hitâmında niyâbeti hitâma erip 1094 senesi hudûdunda vefât etdi.
Âlim, kâtip, hattât, hâssaten talîk-nüvîs idi. Mahdûmu Sarı Ali Efendi de meşhûrdur. Müderrisliği birâderi Mustafa Efendi’ye intikâl etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Hâtuniye vaizi, ünlü hattat Fazlullah Efendi'nin oğludur. Çeşitli yazı türlerini babasından ve amcasından, ilimleri de Uzun Müderris Mehmed Efendi'den öğrenip tamamladı; herkese açık ders verdi ve mahkeme başkâtibi oldu.
Amcası Ahmed Efendi'nin ölümüyle boşalan Kâsım Bey Medresesi'ne müderris, 1093 yılının başlarında [1682] da Amasya naibi (kadı vekili) oldu ve epey nüfuz ve ün kazandı. Aynı yılın sonunda görevi sona erdi, 1094 dolaylarında [1683] öldü.
Âlim, kâtip ve hattattı; özellikle talik yazısı yazardı. Oğlu Sarı Ali Efendi de ünlüdür. Müderrisliği kardeşi Mustafa Efendi'ye geçti.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- vâ'iz: camide vaaz veren görevli
- hutût-ı mütenevvi'a: çeşitli yazı türleri
- baş-kâtib: mahkeme yazı işlerinin başı
- mahlûl: boşalmış (görev)
- nâib: kadı vekili, küçük bir kazanın kadısı
- niyâbet: naiplik görevi
- hitâm: son, bitiş
- talîk-nüvîs: talik yazısı yazan hattat
- intikâl: geçme, devrolma
Hattat Ailesi ve 560 Numaralı Madde
Bu madde, Ahmed Efendi-Hattât başlıklı 560 numaralı maddeyle birlikte okunmalıdır. Orada Hâtuniye vaizi Fazlullah Efendi, hattat Ahmed Efendi'nin "ammizâdesi", yani amcasının oğlu olarak anılır; Ahmed Efendi de Kâsım Bey Medresesi müderrisidir. Buradaki Ahmed Efendi (Fazlızâde) ise Fazlullah'ın oğludur ve Kâsım Bey Medresesi müderrisliğini "amcası Ahmed Efendi"nin ölümüyle boşalan görevden devralır. İki madde birleştirilince, medresenin aynı aile içinde el değiştirdiği anlaşılır. Yalnız bir ayrıntı dikkat çeker: 560'ta Fazlullah, Ahmed Efendi'nin amcasının oğludur; 566'da ise Ahmed Efendi, Fazlullah'ın oğlunun amcası olarak adlandırılır. Hüsameddin akrabalık sözcüğünü burada geniş anlamda kullanmış olabilir; kitaptan başka bir açıklama yoktur.
Amasya Naipliği ve Kâsım Bey Medresesi
Hüsameddin Ahmed Efendi'nin kadı vekilliğine 1093 başında geldiğini ve yıl sonunda görevinin bittiğini yazar. Kâsım Bey Medresesi'nin bugünkü durumu ve yeri başka kaynakta doğrulanamadı. Aynı adı taşıyan, 15. yüzyıla tarihlenen bir medrese kalıntısı Suluova'nın Yolpınar köyünde kayıtlıdır; ancak bu medresenin Hüsameddin'in sözünü ettiği medrese olduğunu belirten bir kaynak bulunamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 176–176. amasya.bel.tr
- "Yolpınar Köyü Kasım Bey Medresesi", Kültür Portalı, Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaydı.