Köprülüdür. Köprü kazâsı dâhilinde Akviran köyünden olup Köprülü Mehmed Paşa’nın dâ’iresinde Kapıcı Ağalardan iken Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’ya intisâb ederek sadâretinde ağalarından oldu. Kapıcılıkla iştihâr etdi.
Ba’dehû sadr-ı müşârün-ileyhin kapıcılar kethüdâsı olup 1087’de [568] vefâtıyla açıkta kaldı. Merzifonî Kara Mustafa Paşa’nın sadâretinde kendi talebi ile Köprü voyvodası olup Köprü’ye geldi. 1095’de ma’zûl ve mütekâ’id olup 1097 senesi hilâlinde vefât etdi. Akviran karyesinde câmii ve vakfı vardır.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Köprü kazası sınırları içindeki Akviran köyündendir. Köprülü Mehmed Paşa'nın çevresinde Kapıcı Ağalardan iken Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa'ya bağlanarak onun sadrazamlığında ağalarından oldu. Kapıcılıkla ün yaptı.
Sonra adı geçen sadrazamın kapıcılar kethüdâsı olup 1087'de [1676] onun ölümüyle açıkta kaldı. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın sadrazamlığında kendi isteğiyle Köprü voyvodası olarak Köprü'ye geldi. 1095'te [1683-84] görevden alınıp emekli oldu ve 1097 yılının başlarında [1685-86] öldü. Akviran köyünde camii ve vakfı vardır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- dâ'ire: çevre, bir büyüğün yakın çevresi ve maiyeti
- intisâb: bağlanma, birinin hizmetine girme
- kapıcılar kethüdâsı: kapıcıların başı, onları yöneten görevli
- sadr-ı müşârün-ileyh: adı geçen sadrazam
- ma'zûl ve mütekâ'id: görevden alınmış ve emekli edilmiş
- voyvoda: bir kazada hazine gelirlerini toplayan ve düzeni gözeten yönetici
- hilâl: ayın başı; "senesi hilâlinde" yılın ilk günleri anlamında kullanılmıştır
Köprü, Köprülüler ve Çevresi
Maddedeki Köprü, bugün Samsun'a bağlı Vezirköprü'dür. Hüsameddin döneminde Amasya sancağına bağlı bir kazaydı. Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa 1045 yılında [1635-36] burada doğmuştur; annesi kasabanın voyvodası Yûsuf Ağa'nın kızı Ayşe Hanım'dır. Babası Köprülü Mehmed Paşa, adını bu kasabadan alır. Kara Mustafa Paşa'nın kendisi de Merzifon yakınlarındaki bir köyde doğmuş, çocukken Köprülü Mehmed Paşa'nın himayesine girmiştir; yani Köprülü çevresinden yetişen ve sonradan sadrazamlığa çıkan başka bir isim de aynı bölgenin insanıdır.
Hüsameddin'in verdiği tarihler Fâzıl Ahmed Paşa'nın ölümüyle uyuşur. Fâzıl Ahmed Paşa, 26 Şaban 1087'de (3 Kasım 1676) İstanbul'dan Edirne'ye giderken Çorlu yakınlarında ölmüştür; Ahmed Ağa'nın "açıkta kalması" bu tarihe denk gelir. Onun ardından sadrazam olan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, 6 Muharrem 1095'te (25 Aralık 1683) idam edilmiştir. Ahmed Ağa'nın voyvodalıktan alınışını Hüsameddin 1095 yılının içine koyar; bu, Kara Mustafa Paşa'nın düşüşüne çok yakın bir zamandır. Metin iki olay arasında bağ kurmaz, böyle bir bağın olup olmadığı da bilinmemektedir.
Akviran
Akviran köyündeki cami ve vakıf hakkında, taradığımız kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Köy, bugünkü Vezirköprü'nün mahalle listesinde bu adla doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 177–177. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar
- Vezirköprü mahalleleri listesi (Samsun). Erişim 2026.