AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Bey-Şahbâz Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 177 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Merzifonludur. Oranın eşrâfından mîr-i mîrân Şâhbaz Paşa bin Osmân Bey bin Ahmed Bey’in mahdûmudur. Pederinin vefâtında Devlet Hâtun mütevellîsi ve zâ’im olup Kara Mustafa Paşa’nın sâye-i ikbâlinde 1092 senesi rebîülahirinde Amasya Sancağı Beyi oldu.

1094’de harbe me’mûren ma’iyet-i mevcûdesiyle Rumeline gidip sene-i mezbûre zilhiccesinde Viyana harbinden mecrûhen ve Devlet Hâtun vakfını tevliyetiyle müteka’id oldu.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Merzifonludur. Oranın ileri gelenlerinden mîr-i mîrân (beylerbeyi) Şâhbaz Paşa bin Osmân Bey bin Ahmed Bey'in oğludur. Babasının ölümünde Devlet Hatun vakfının mütevellisi ve zeamet sahibi olup Kara Mustafa Paşa'nın himayesinde 1092 Rebîülâhir'inde [Nisan-Mayıs 1681] Amasya Sancak Beyi oldu.

1094'te [1683] savaşa görevlendirilip emrindeki askerle Rumeli'ye gitti; aynı yılın Zilhicce'sinde Viyana savaşından yaralı olarak döndü ve Devlet Hatun vakfının mütevelliliğiyle emekli oldu.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mîr-i mîrân: beylerbeyi, birkaç sancağın başındaki üst rütbeli yönetici
  • mütevellî: vakıf yöneticisi
  • zâ'im: zeamet (yüksek gelirli tımar) sahibi
  • sâye-i ikbâl: talih ve iltifat gölgesi, himaye
  • Sancak Beyi: sancağın yönetici ve komutanı
  • ma'iyet-i mevcûde: emrinde bulunan askerler
  • mecrûhen: yaralı olarak
  • müteka'id: emekli

Devlet Hatun Vakfı

Metindeki Devlet Hatun vakfı, büyük olasılıkla Merzifon'daki Devlet Hatun vakfıdır. Çelebi Sultan Mehmed'in annesi sayılan Devlet Hatun, 1413 dolaylarında ölmüştür. Uzunçarşılı'ya dayanan bir aktarıma göre Çelebi Mehmed, annesinin vasiyeti üzerine Merzifon'da kendi medresesinin yanına bir sofa ve iki odadan oluşan bir zaviye yaptırmış ve 1422 tarihli vakfiyesinde annesinin adını "Devlet Hatun binti Abdillah" olarak yazdırmıştır. Hüsameddin vakfın 17. yüzyılın sonunda hâlâ Merzifonlu bir ailenin mütevelliliğinde olduğunu yazar. Vakfın bu mütevelli zincirini doğrulayan başka bir kaynak bulunamadı; metindeki vakfın Merzifon'daki zaviye vakfı olduğu da kesin değil, bir çıkarımdır.

Şâhbaz Paşa ve Dönemi

Kara Mustafa Paşa, Merzifonlu bir sipahinin oğlu olarak Merzifon'un Marınca (bugün Karamustafapaşa) köyünde doğmuş ve Köprülü Mehmed Paşa'nın himayesinde yetişmiştir. Hüsameddin, Şâhbaz Paşa'nın Kara Mustafa Paşa'nın himayesinde sancak beyi olduğunu söyler; bu himayenin nasıl kurulduğunu gösteren kaynak bulunamadı. Şâhbaz Paşa'nın Amasya sancak beyliğine dair başka kaynakta bilgi bulunamadı. Viyana savaşı, Kara Mustafa Paşa'nın 1683'te idamına yol açan başarısız kuşatmadır; bu kuşatmaya Rumeli'ye giden Şâhbaz Paşa da katılmış ve yaralanmıştır; bu ayrıntı Hüsameddin'e aittir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 177–177. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Kitaplar

  • Hasan Basri Öcalan - Taner Taştekin (ed.), Yıldırım'ın Saraylısı Devlet Hatun, Bursa 2023 (Doğan Yavaş, "Devlet Hatun Türbesi" ve ilgili bölümler).

6. Cilt içindekiler