AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Bey-Girablı

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 148 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya’nın İnepazar nâhiyesinde (Girâb) diye meşhûr olan köyden Mehmed Çavuş’un oğludur. Züamâdan olup haylî muhârebâta girdi. Şirvân muhârebâtında mîrlivâ olup 992’de vefât etdi. Yiğit, servet ve sâmânı düzgün ve dindâr bir zât idi. Girâb Karyesinde bir câmi-i şerîf ve yanında bir mekteb yaptırıp Girâb mâlikânesini hayrâtına vakfetdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'nın İnepazar nahiyesinde Girab diye tanınan köyden Mehmed Çavuş'un oğludur. Zeamet sahiplerindendi; pek çok savaşa katıldı. Şirvan savaşlarında sancak beyi oldu ve 992 [1584] yılında öldü. Yiğit, servet ve varlığı yerinde, dindar bir zattı. Girab köyünde bir cami ve yanında bir mektep yaptırdı; Girab'daki mülkünü de bu hayır eserlerine vakfetti.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • nâhiye: kazaya bağlı, birkaç köyden oluşan yönetim birimi
  • züamâ: zeamet (geliri yüksek dirlik) sahipleri
  • muhârebât: savaşlar
  • mîrlivâ: sancak beyi
  • servet ve sâmân: mal mülk, varlık
  • mâlikâne: mülk olarak tasarruf edilen arazi ve gelir
  • hayrât: hayır eserleri

Girab Köyü ve İnepazar Nahiyesi

Maddede adı geçen Girab, bugün Amasya Merkez ilçesine bağlı Yeşilöz köyüdür. Köyün adı 1928 yılı kayıtlarında hâlâ "Girap" olarak geçer; Yeşilöz adı sonradan verilmiştir. Yeşilöz, 850 metre kadar yükseklikte, 2022 yılında 202 nüfuslu küçük bir köydür. Hüsameddin'in "İnepazar nahiyesi" dediği yer de bugünkü Ezinepazar'dır. Ezinepazar adı 1602 yılı kayıtlarında "Ezinepazarı" olarak geçer ve "cuma pazarı" anlamına gelir; Hüsameddin'in "İnepazar" yazımı da aynı adın kısalmış biçimidir.Ezinepazar 1987'de belde olmuş, nüfusu azalınca 2013'te yeniden köy statüsüne dönmüştür. Yeşilöz ile Ezinepazar birbirine yakın iki yerleşimdir; bu da Hüsameddin'in verdiği nahiye bilgisinin bugünkü coğrafyayla uyuştuğunu gösterir.

Şirvan Savaşları

Ahmed Bey'in sancak beyliğine yükseldiği Şirvan savaşları, 1578'de başlayan Osmanlı-Safevî savaşının Kafkasya cephesidir. Lala Mustafa Paşa'nın açtığı yolda Özdemiroğlu Osman Paşa beş yıl boyunca Şirvan ve Dağıstan'ı tutmaya çalışmış, 1583 Mayısındaki Meşale savaşıyla Safevîleri Şirvan'dan çıkarmıştır. Bu savaşlarda Anadolu'nun tımarlı ve zeametli sipahileri sürekli cepheye gönderiliyordu; Ahmed Bey gibi bir köy çavuşunun oğlunun bu yolla sancak beyliğine kadar yükselmesi dönemin olağan bir kariyer örneğidir. Ölüm tarihi olan 992 (1584), Osman Paşa'nın Kafkasya'dan ayrılmasından hemen sonraya düşer.

Cami ve Mektep

Hüsameddin, Ahmed Bey'in köyünde bir cami ile bir mektep yaptırıp Girab'daki mülkünü bunlara vakfettiğini yazar. Bu caminin bugün ayakta olup olmadığına, köydeki bugünkü caminin onun yerine yapılıp yapılmadığına dair bir bilgiye rastlanmadı. Ahmed Bey'e ve vakfına dair başka kaynaklarda da bilgi bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 148–148. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler