Amasya fuzalâsından Kadızâde Hâce Mehmed Efendizâde Abdullatîf Efendi’nin mahdûmudur. Pederinden ve ceddînin tilmizi Uzun Müderris Mehmed Efendi’den ikmâl-ı tahsîl edib ders-i âm oldu. İcâzet verdikten sonra Halfet Gâzi Müderrisi olup 1105 senesi şevvâlinde vefât etdi.
Ulemâ ve sulehâdan idi. Mahdûmu es-Seyyid Mehmed Efendi olup bunun mahdûmu ricâlden es-Seyyid Haşim Mehmed Efendi’dir. Meşhûr [583] Emîr Hacı Abdullatîf Çelebi bunun birâderidir. Diğer birâderleri Halîl, İbrâhim Efendilerdir. Halîl Efendizâde es-Seyyid Abdulganî Paşa vüzerâdan ve bunun birâderi Emîr İmâm Abdullatîf Efendi kütübhâne sâhibidir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya âlimlerinden Kadızâde Hâce Mehmed Efendizâde Abdullatîf Efendi'nin oğludur. Öğrenimini babasından ve dedesinin öğrencisi Uzun Müderris Mehmed Efendi'den tamamlayarak genel ders (ders-i âm) hocası oldu. İcâzet verildikten sonra Halfet Gâzi Müderrisi olup 1105 yılı şevvalinde [1693-94] öldü.
Âlimlerden ve iyi insanlardandı. Oğlu es-Seyyid Mehmed Efendi'dir; onun oğlu ileri gelenlerden es-Seyyid Haşim Mehmed Efendi'dir. Ünlü Emîr Hacı Abdullatîf Çelebi bunun kardeşidir. Öbür kardeşleri Halîl ve İbrâhim Efendilerdir. Halîl Efendizâde es-Seyyid Abdulganî Paşa vezirlerdendir; onun kardeşi Emîr İmâm Abdullatîf Efendi kütüphane sahibidir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- fuzalâ: fazıllar, bilgili kimseler
- mahdûm: oğul
- peder, ced: baba, dede
- tilmîz: öğrenci
- ders-i âm: medrese ve camilerde halka açık, genel ders veren hoca
- icâzet: hocanın, öğrencisine ders verme ve ilim öğretme yetkisini yazılı olarak tanıması
- ulemâ ve sulehâ: âlimler ve dindar, iyi insanlar
- ricâl: devletin ve toplumun ileri gelen erkekleri
- vüzerâ: vezirler
Halfet Gâzi Medresesi
Müderrislik yaptığı Halfet Gâzi, halk arasında "Hilfet Gazi" diye söylenen Halîfet Gazi Medresesi'dir. Kitabesine göre 606 (1209-10) yılında inşa edilen yapı bugün Amasya merkezde Şamice Mahallesi'ndeki Torumtay Sokağı'nda yer alır. Medresenin kurucusu Halîfet Gazi, Danişmendli emirlerinden olup beyliğin sona ermesinden sonra Selçuklular'a hizmet etmiş, 1222'de Amasya valiliğine atanmış ve 1232'de Gürcülere karşı yapılan seferde şehit düşerek Amasya'daki türbesine gömülmüştür. Bina 1647 depreminden sonra müderris Hasan Efendi tarafından yıkılan yerlerin ahşapla onarılmasıyla ayakta tutulmuş, 1888'de Amasya müftüsü Hacı Osman Hilmi Efendi'nin yaptırdığı köklü bir tamirden geçmiştir. Güney duvarı ile doğu bölümü bugün kısmen ayaktadır. Hüsameddin'in kaydına göre Ahmed Efendi 17. yüzyılın sonunda bu medresede müderrislik yapmıştır; yani yapı o tarihte hâlâ ders verilen bir medrese olarak anılmaktadır.
Aile ve Unvanlar
Maddede Ahmed Efendi'nin soyu üç kuşak boyunca sayılır: baba Abdullatîf Efendi, dede Kadızâde Hâce Mehmed Efendi ve oğlu ile torunu. Kardeşlerinden biri "Emîr Hacı Abdullatîf Çelebi" adıyla anılır, bir başka kardeşinin oğlu Abdulganî Paşa vezirliğe, onun kardeşi Abdullatîf Efendi ise "kütüphane sahibi" olarak anılmaya kadar yükselmiştir. "es-Seyyid" ve "Emîr" ifadeleri, Hüsameddin'in diğer maddelerinde de görüldüğü gibi Peygamber soyundan geldiği kabul edilen ailelere verilen unvanlardır. Kütüphaneye ve Abdulganî Paşa'ya ilişkin ayrıntı kitapta verilmemiştir ve başka kaynaklarda bu kişilere dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça