Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 182 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Amasya kudâtından Abdulfettâh Efendi’nin mahdûmudur. Bade’t-tahsîl hayli zaman niyâbetlerde bulundu. Ba’dehû Amasya kassâmı olup sonra kasâbâta kadı olduğu halde 1108 sâlinden sonra vefât etdi. Ulemâdandır.
Diğer Kadızâde Ahmed Efendi bin Mustafa Efendi de kasâbât ve bilâda kadı olup 1113 hudûdunda vefât etdi. Bu da ulemâdandır. Birincisi “Ganîzâde” ve ikinci de “Hayreddînzâde” olmalıdır.
Amasya kadılarından Abdulfettâh Efendi'nin oğludur. Öğrenimini tamamladıktan sonra uzun süre naiplik (kadı vekilliği) görevlerinde bulundu. Daha sonra Amasya kassâmı [miras bölüştürme memuru] oldu, sonra kasabalara kadı olarak atandı ve 1108'den [1696-97] sonra öldü. Âlimlerdendir.
Öteki Kadızâde Ahmed Efendi bin Mustafa Efendi de kasabalarda ve illerde kadı olup 1113 dolaylarında [1701-02] öldü. Bu da âlimlerdendir. Birincisi "Ganîzâde", ikincisi de "Hayreddînzâde" olmalıdır.
Madde, aynı adı taşıyan iki kadıyı peş peşe sıralar. Birincisi Abdulfettâh Efendi'nin oğlu, ikincisi Mustafa Efendi'nin oğludur. Hüsameddin, kitapta Kadızâde diye anılan bu iki kişinin gerçek lakaplarını kesin bilmez ve birincisinin "Ganîzâde", ikincisinin "Hayreddînzâde" olması gerektiği kanaatini taşır. Bu bir tahmindir, belgeyle desteklenmiş bir bilgi değildir.
Kassâmlık görevi, Osmanlı kadı mahkemesinde ölen kişilerin mirasını şer'î hükümlere göre paylaştıran memurluktur. Amasya kassâmlığından kasabalara kadılığa yükselen Ahmed Efendi'nin yolu, taşrada kadı vekilliğinden başlayıp kasaba kadılığına uzanan sıradan bir ilmiye kariyerini yansıtır. Bu iki kişiye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.