Amasyalıdır. Fethiye Mahallesi’nde Kadı Hamamı mütevellîsi Mehmed Ağa bin İbrâhim Çelebi mahdûmu olup Muslihîzâde Seydî Ahmed Paşa evlâdındandır. Zümre-i silahdârândan olup devr-i hidemât ederek kapıcıbaşı, 1103’de silahdâr ağası olarak ta’ayyün etdi.
1105 senesi şa’bânında Amasya mütesellimi olup geldi. Amasya havâlîsinde türeyen eşkiyâyı tenkîl ve isti’sâle me’mûr [585] oldu. Vazifesini hüsn-i ifâ eylediğinden 1106 recebinde sipâhiler ağası, 1107’de sânîyen silahdâr ağası olup sene-i mezbûre cumâdelûlâsında Rakka Beylerbeyi oldu.
1107 senesi şevvâlinde Menteşe Sancağıyla Özi Beylerbeyi ve 1109’da Niğbolu muhâfızı oldu. Sene-i mezbûre zilka’desinde harben muvaffak olmadığından azliyle Amasya’ya gönderildi. 1110 saferinin evâ’ilinde Amasya ve Ağcakilise emvâlinden senevî (405126) akçe kendisine tahsisât verildi.
1112 senesi evâilinde Amcazâde Hüseyin Paşa’nın himmetiyle Mar’aş Beylerbeyi olup 1113’de yine azledildi. 1114 senesi evâsıtında vefât etdi. Gayyûr, sâdık, fa’âl ise de talihsizdi. Birâderi Abdullah Ağa’dır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Fethiye Mahallesi'nde Kadı Hamamı mütevellisi Mehmed Ağa bin İbrâhim Çelebi'nin oğlu olup Muslihîzâde Seydî Ahmed Paşa'nın soyundandır. Silahdarlar zümresinden olup sırasıyla çeşitli hizmetlerde bulundu, kapıcıbaşı oldu; 1103'te [1691-92] silahdar ağası olarak atandı.
1105 yılı şabanında [1694] Amasya mütesellimi olarak geldi. Amasya çevresinde türeyen eşkıyayı cezalandırmak ve yok etmekle görevlendirildi. Görevini iyi yerine getirdiğinden 1106 recebinde [1695] sipahiler ağası, 1107'de [1695-96] ikinci kez silahdar ağası oldu ve aynı yılın cemâziyelevvelinde Rakka Beylerbeyi oldu.
1107 şevvalinde Menteşe Sancağı'yla birlikte Özi Beylerbeyi, 1109'da [1697-98] Niğbolu muhafızı oldu. Aynı yılın zilkadesinde savaşta başarılı olamadığı için azledilip Amasya'ya gönderildi. 1110 safer ayının başında [1698] Amasya ve Ağcakilise gelirlerinden yıllık 405.126 akçe kendisine tahsisat olarak bağlandı.
1112 yılı başlarında Amcazâde Hüseyin Paşa'nın gayretiyle Maraş Beylerbeyi olup 1113'te yine azledildi. 1114 yılı ortalarında [1702-03] öldü. Gayretli, sadık, çalışkan fakat talihsizdi. Kardeşi Abdullah Ağa'dır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütevellî: vakfın yöneticisi
- zümre-i silahdârân: padişahın silahını taşıyan saray görevlileri topluluğu
- devr-i hidemât: görevlerde sırayla dolaşma, çeşitli hizmetlerde bulunma
- ta'ayyün: bir göreve atanma
- mütesellim: vali adına kent yöneten vekil
- tenkîl ve isti'sâl: cezalandırma ve kökünü kazıma
- sipâhiler ağası: Kapıkulu süvarilerinden sipahi bölüğünün başı
- sânîyen: ikinci kez
- beylerbeyi: eyalet valisi
- muhâfız: bir kale ve bölgenin korunmasıyla görevli vali
- harben muvaffak olmamak: savaşta başarılı olamamak
- senevî tahsisât: yıllık ödenek
- evâ'il, evâsıt: bir ayın başı, ortası
- gayyûr: gayretli, işine sahip çıkan
Bir Amasya Kökenli Devlet Adamı
Maddedeki kişinin önemli yanı, Amasya'dan çıkıp saray hizmetine girmesi ve yeniden Amasya'ya mütesellim olarak dönmesidir. Mehmed Ağa'nın oğlu olarak Fethiye Mahallesi'nde Kadı Hamamı'nın mütevellisi bir ailenin içinden gelmiştir. Muslihîzâde Seydî Ahmed Paşa soyundan olduğu söylenir; bu soy iddiası Hüsameddin'in ifadesidir, başka bir belgeyle doğrulanamadı.
Kariyeri taşradan saraya, sonra yeniden taşraya uzanan yoğun bir hareketlilik gösterir. Kapıcıbaşılıktan silahdar ağalığına, buradan sipahiler ağalığına ve yeniden silahdar ağalığına, oradan eyalet valiliklerine geçmiştir: Rakka, Özi, Niğbolu, Maraş. Niğbolu muhafızlığından azli, Hüsameddin'e göre savaşta başarılı olamamasından kaynaklanmıştır; hangi savaş olduğu maddede belirtilmez.
Amasya'ya iki kez gelmiştir. İlkinde eşkıyayı bastırmakla görevli mütesellim, ikincisinde azledilmiş bir paşa olarak Amasya ve Ağcakilise gelirlerinden yıllık 405.126 akçe tahsisat alan kişidir. Bu ikinci gelişi, Ma'denzâde Ahmed Ağa'nın Amasya mütesellimliği yaptığı 1110 yılına denk düşer. Amasya'da eşkıya bastırma görevi, aynı yıllarda Ma'denzâde Ahmed Ağa'nın maddesinde de karşımıza çıkar; yani 1090'ların ortasında Amasya çevresi bu kişilerin hizmet verdiği, asayişi sorunlu bir bölge olarak görünür.
Maraş Beylerbeyiliği'ne atanmasında rolü olduğu belirtilen Amcazâde Hüseyin Paşa, Amcazâde'nin sadrazamlığı dönemine işaret eder; Hüsameddin bu ayrıntıyı vermekle, Amasya'dan çıkan bir devlet adamının merkezdeki bir sadrazamın himayesine nasıl bağlı olduğunu da göstermiş olur. Bu kişiye ve ailesine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 182–183. amasya.bel.tr