Amasya eşrâfından Mîr-livâ Küçük Ali Bey’in mahdûmudur. Meşâhîr-i züamâdan olup Amasya’da ta’ayyün etdi. Bir müddet [581] cizyedâr olmuşdu. 1103 senesinde vefât etdi. Mahdûmları Mehmed, Ali Beylerdir. Birâderleri de Mehmed Bey ile vüzerâdan Hüseyin Paşa’dır. Ali Bey Hüseyin Paşa’nın yeğeni olduğundan “el-HâcYeğen Ali Bey” demekle iştihâr etdi. Amasya’da Yeğenzâdeler bunun evlâdıdır. Merhûm gâyet zengin, dindâr olmakla beraber pek bahîl ü mümsik olduğundan “Kazan asmaz” dendi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ahmed Bey-Kazan Asmaz
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 181 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasya ileri gelenlerinden Mîrlivâ Küçük Ali Bey'in oğludur. Ünlü zeâmet sahiplerindendi ve Amasya'da belirdi. Bir süre cizye tahsildarlığı yapmıştı. 1103'te [1691-92] öldü. Oğulları Mehmed ve Ali Beylerdir. Kardeşleri de Mehmed Bey ile vezirlerden Hüseyin Paşa'dır. Ali Bey, Hüseyin Paşa'nın yeğeni olduğundan "Hacı Yeğen Ali Bey" diye ün yaptı. Amasya'daki Yeğenzâdeler onun soyundandır. Merhum son derece zengin ve dindar olmakla birlikte çok cimri ve tutumlu olduğundan kendisine "Kazan asmaz" denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mîr-livâ: sancak beyi
- meşâhîr-i züamâ: ünlü zeâmet sahipleri
- ta'ayyün etmek: belirmek, tanınmak
- cizyedâr: gayrimüslimlerden alınan cizye vergisini toplayan görevli
- vüzerâ: vezirler
- iştihâr etmek: ün kazanmak, anılmak
- bahîl ü mümsik: cimri ve eli sıkı
"Kazan Asmaz" Lakabı
Maddenin başlığı "Kazan Asmaz" lakabını taşır. Kazan asmak, ocağa kazan koyup yemek pişirmek anlamına gelir; lakap, evinde kimseye yemek verilmediği ya da kazanın pek kaynamadığı anlamında, cimriliğe verilen bir ad olarak anlaşılabilir. Bu yorum deyimin bilinen anlamına dayanır; Hüsameddin'in kendi açıklaması yalnızca zengin ve dindar olmasına rağmen çok cimri olduğu yönündedir.
Yeğen lakabı, bu maddede kendi içinde açıklanır: Ahmed Bey'in oğlu Ali Bey, Vezir Hüseyin Paşa'nın yeğenidir ve bu yüzden "Yeğen" denmiştir. Bu ad, Yeğen Osman Paşa'nın adı ve onun taraftarlarına verilen "Yeğenlü" adıyla karıştırılmamalıdır; ilgili maddelerde Yeğen Osman Paşa'nın adamları kastedilir, bu maddede ise yalnızca bir akrabalık nitelemesi söz konusudur. Aynı lakabı taşıyan ailelerin ortak soyundan söz eden bir kaynak görülmedi.
Küçük Ali Bey, Hüseyin Paşa ve ailenin öteki bireyleri hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Amasya'da "Yeğenzâdeler" adıyla anılan ailenin bugünkü durumu hakkında da güvenilir bir kayda ulaşılamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 181–181. amasya.bel.tr