AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Osmâncıklı el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 126 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Mehmed oğludur. Amasya’da fuzalâdan tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm ve Halfet Gâzi müderrisi oldu 907 sâlinden sonra vefât etdi. Meşâhîr-i ulemâdan idi. El-Hâc İbrâhim Çelebizâde Ahmed Şemseddîn Efendi de bu esnâlarda vefât etdi. Ulemâdandır.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Mehmed'in oğludur. Amasya'da âlimlerden ilim öğrenerek ders-i âm ve Halfet Gâzi Medresesi müderrisi oldu; 907 [1501-02] yılından sonra öldü. Tanınmış âlimlerdendi. El-Hâc İbrâhim Çelebi'nin oğlu Ahmed Şemseddîn Efendi de bu sıralarda öldü. O da âlimlerdendir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • fuzalâ: faziletli kişiler, bilginler
  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenimi
  • ders-i âm: halka açık ders veren, icazetli müderris
  • müderris: medrese hocası
  • sâl: yıl
  • meşâhîr-i ulemâ: âlimlerin tanınmışları
  • esnâ: sıra, ara, zaman

Ders-i Âm Unvanı

Hüsameddin, Amasya âlimlerini anlatırken "ders-i âm oldu" ifadesini sık kullanır. Kelime anlamı "umuma, halka açık ders" olan bu tabir, Osmanlı ilmiyesinde medresede öğrencilere, camilerde de halka ders verme yetkisine sahip müderrisi ifade eder hâle gelmiştir. Mehmet İpşirli'nin tespitine göre tabirin ne zaman ortaya çıktığı bilinmemekle birlikte XVI. yüzyıl kaynaklarında halka açık ders anlamında geçmekte, müderris unvanı olarak yaygınlaşması ise muhtemelen XVII. yüzyılda gerçekleşmektedir. Dersiâm olabilmek için medreseden icazet aldıktan sonra ayrıca bir sınavdan geçmek gerekiyordu. Hüsameddin'in XV. yüzyıl sonunda yaşamış bir Amasya âlimi için bu unvanı kullanması, sonraki dönemin yerleşik terimini geçmişe uygulamış olabileceğini düşündürür. Bununla birlikte ifade, Ahmed Efendi'nin hem medresede ders veren hem de cami derslerinde halka hitap eden bir hoca olduğunu anlatmaya yeter.

Halfet Gâzi Medresesi

Ahmed Efendi'nin müderrisliğini yaptığı Halfet Gâzi Medresesi, doğru adıyla Halîfet Gazi Medresesi, Amasya'nın en eski Türk eğitim kurumlarındandır. Kitabesine göre 606 [1209-10] yılında Dânişmendli kökenli Selçuklu emiri Halîfet Gazi tarafından yaptırılmış, vakfiyesi 622 [1225] tarihlidir. Ahmed Efendi'nin burada ders verdiği yıllarda medrese üç yüzyıla yakın bir süredir faaliyetteydi ve vakıfları, bir önceki maddede anlatılan Hatîb Kâsım ailesinin mütevelliliğinde bulunuyordu. Yapı sonraki yüzyıllarda büyük hasar görmüş, 1647 depreminden sonra yıkılan kısımları Müderris Hasan Efendi tarafından ahşapla yeniden yaptırılmış, 1888'de de Amasya müftüsü Hacı Osman Hilmi Efendi tarafından baştan sona onarılmıştır. Bugün medresenin güney duvarı ile doğu bölümü kısmen ayaktadır.

Osmancıklı el-Hâc Ahmed Efendi ile maddenin sonunda anılan İbrâhim Çelebizâde Ahmed Şemseddîn Efendi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 126–126. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler