Amasya ümerâsından Velî Bey bin Burâk Bey bin Şâdî Bey bin Devâtdâr Ahmed Paşa’nın mahdûmudur. Tercemesi yazılan Amasya Vâlisi Şehzâde Sultân Ahmed’in ma’iyyet-i ümerâsından olup 918’de saltanat kavgasında fevt oldu.
Diğer Devâtdâr Paşazâde Ahmed Bey bin Abdullah Bey de şehzâde-i müşârün-ileyhin ümerâsından olup 918’de vefât etdi. Bu şehzâdenin bendegânından şarâbdârı diğer Ahmed Sâkî Bey bin Abdullah da bu hengâmede kaybolup gitdi. Şehzâdenin Arpa Emîni Kapıcızâde el-Hâc Ahmed Çelebi bin Hasan Ağa da bu gürültü esnasında dâr-ı bekâya gitdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya beylerinden Velî Bey, Burâk Bey oğlu, Şâdî Bey oğlu, Devâtdâr Ahmed Paşa'nın oğludur. Biyografisi yazılan Amasya Valisi Şehzade Sultan Ahmed'in maiyetindeki beylerden olup 918'de [1512-13] taht kavgasında öldü.
Devâtdâr Paşazâde Ahmed Bey bin Abdullah Bey de adı geçen şehzadenin beylerinden olup 918'de vefat etti. Bu şehzadenin kullarından, içecek hizmetinden sorumlu görevli (şarabdarı) olan Ahmed Sâkî Bey bin Abdullah da bu karışıklıkta kaybolup gitti. Şehzadenin Arpa Emini Kapıcızâde Hacı Ahmed Çelebi bin Hasan Ağa da bu gürültü sırasında öbür dünyaya göçtü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ümerâ: beyler, komutanlar
- mahdûm: oğul
- ma'iyyet: bir kişinin yanında bulunan görevliler topluluğu
- müşârün-ileyh: adı geçen kişi
- fevt olmak: ölmek
- hengâm: sırası, anı; burada karışıklık anı
- bendegân: kullar, hizmetliler
- şarâbdâr: içecek hizmetinde bulunan saray görevlisi
- Arpa Emini: arpa (at yemi) işlerine bakan görevli
- dâr-ı bekâ: ölümden sonraki kalıcı dünya
Şehzade Ahmed'in Amasya'sı ve Taht Kavgası
Maddede anılan şehzade, II. Bayezid'in oğlu Şehzade Ahmed'dir. Yaklaşık 1466'da doğmuş, babasının tahta geçmesini istediği oğul olarak bilinmiş ve uzun yıllar Amasya'da sancak yönetmiştir. Kardeşi Selim'le giriştiği taht mücadelesini kaybetmiş; 24 Nisan 1513'te Bursa yakınındaki Yenişehir'de yapılan savaşta ordusu yenilmiş, kendisi yakalanıp kısa süre sonra idam edilmiştir. Hüsameddin'in "saltanat kavgası" dediği olay bu iç savaştır. Şehzadenin oğullarından bir kısmı da aynı yıl Amasya'da öldürülmüş, bir kısmı Mısır'da veba salgınında ölmüştür.
Tarih konusunda küçük bir not gerekir. Hicrî 918 yılı 1512 baharında başlayıp 1513 baharında biter; savaş ise nisan 1513'te yapılmıştır. Takvim çevrildiğinde savaşın tarihi hicrî 919'a düşer. Hüsameddin iki beyin de ölümünü 918'e bağlar ve gün ay vermez; bu yüzden aradaki bir yıllık fark, onun hangi olayı esas aldığına bağlı olabilir, fakat metinden bunu kesinleştirmek mümkün değildir.
Devâtdâr Adı ve Şâdgeldi Soyu
Devâtdâr, bu ailede soyadı gibi kullanılan bir addır. Hüsameddin, kitabın başka yerlerinde de Devâtdâr Ahmed Paşa'nın adını Hacı Şâdgeldi Paşa soyunun anlatıldığı bağlamda geçirir. Şâdgeldi, kaynaklara göre 1359'dan 1381'deki ölümüne kadar Amasya emirliği yapmış bir isimdir. Maddedeki aile bu yüzden Amasya'nın eski yönetici çevrelerine uzanan bir aile gibi görünür. Aradaki akrabalığın ayrıntısı bu maddede verilmez.
Maddede adı geçen Velî Bey, Ahmed Bey, Ahmed Sâkî Bey ve Hacı Ahmed Çelebi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 128–128. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 3. ve 4. Cilt (Devâtdâr Ahmed Paşa ve Hacı Şâdgeldi Paşa soyuna ilişkin kayıtlar).
Diğer kaynaklar