AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Koca Mu’îd

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 127 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Mustafa oğludur. Amasya’da Abdîzâde Muhyiddîn Mehmed, Hatîb Kâsım Efendilerden ikmâl-i tahsîl edib üstâdına mu’îd ve mülâzım, ba’dehû ders-i âm-ı meşhûr oldu. Amasya müftülerine müsevvid ve ba’dehû Yörgüç Paşa Medresesine müderris olduğu hâlde 916 hudûdunda vefât etdi. Fâzıl, fakîh, müteşerri’ bir müderris idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Mustafa'nın oğludur. Amasya'da Abdîzâde Muhyiddîn Mehmed ve Hatîb Kâsım Efendilerden öğrenimini tamamladı; hocasının muîdi ve mülâzımı, ardından tanınmış bir ders-i âm oldu. Amasya müftülerinin fetva müsveddelerini yazdı, sonra Yörgüç Paşa Medresesi'ne müderris oldu ve bu görevdeyken 916 [1510-11] yılı dolaylarında öldü. Faziletli, fıkıh bilgini ve dinin hükümlerine sıkı bağlı bir müderristi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
  • mu'îd: müderrisin okuttuğu dersi öğrencilere tekrar ettiren yardımcı
  • mülâzım: medreseyi bitirip göreve atanmak için sıra bekleyen, bu arada hocasının yanında hizmet eden ilmiye adayı
  • ders-i âm: halka açık ders verme yetkisi olan müderris
  • müsevvid: müsvedde yazan; burada müftünün fetva taslaklarını hazırlayan kâtip
  • fakîh: fıkıh bilgini
  • müteşerri': şeriatın hükümlerine titizlikle uyan

Bir Müderrisin Yetişme Yolu

Kısa olmakla beraber bu madde, XV. yüzyıl sonunda bir taşra âliminin geçtiği basamakları sırasıyla gösterir. Ahmed Efendi önce hocasının muîdi olmuştur. Muîd, sözlükte "tekrarlayan" demektir; müderrisin verdiği dersi arkadaşlarına tekrar eden ve hocaya yardımcı olan öğretim elemanına bu ad verilirdi. Fâtih Sultan Mehmed'in Sahn-ı Semân vakfiyesinde muîdlerin akranları içinde iyi yetişmiş, kabiliyetli öğrencilerden seçileceği yazılıdır. Muîdler derslerin tekrarı yanında öğrencilerin gözetimiyle de ilgilenir, doğrudan hocaya bağlı oldukları için müderrisliğe en kuvvetli adaylar sayılırdı. "Koca Muîd" lakabı, Ahmed Efendi'nin bu görevde uzun süre kalıp tanındığını düşündürür. Ardından mülâzım olmuştur. Mehmet İpşirli'nin açıkladığı gibi mülâzemet, medrese mezunlarının müderrislik ve kadılık almak için sıra beklemeleri, bu arada meslekî tecrübe kazanmaları demekti; bu düzen XVI. yüzyıl ortalarında Ebüssuûd Efendi'nin düzenlemeleriyle ayrıntılı kurallara bağlanmıştır. Ahmed Efendi bu aşamalardan sonra Amasya müftülerinin yanında müsvedde kâtipliği yapmış ve en sonunda bir medreseye müderris olmuştur.

Hocaları Amasya'nın önde gelen âlimleriydi. Hatîb Kâsım Efendi, Şehzade Bayezid'in hocalarından biri olup ünlü hattat Şeyh Hamdullah'a da ders vermiştir; Hüsameddin'in kaydına göre 889 [1484] yılında Şehzade Ahmed'in hocası olmuş, 894 [1488-89] yılında ölmüştür. Ahmed Efendi'nin öğrenimi bu tarihten önce tamamlanmış olmalıdır. Öteki hocası Abdîzâde Muhyiddîn Mehmed Efendi, eserin yazarının da taşıdığı Abdîzâde lakabıyla anılan Amasyalı âlim ailesine mensuptur.

Yörgüç Paşa Medresesi

Ahmed Efendi'nin son görev yeri olan medrese, II. Murad'ın şehzadeliğinde lalası olan Yörgüç Paşa'nın Amasya'daki hayır eserlerindendir. Fahameddin Başar'ın belirttiğine göre Yörgüç Paşa, vakfiye ve tahrir defterlerine göre Amasya'da bir cami, bir medrese, bir imaret ve iki hamam yaptırmıştı; Tokat, Gümüş, Köprü, Havza ve İskilip'te de vakıf eserleri vardı. Kendisi Zilhicce 845'te [Nisan-Mayıs 1442] ölmüş ve Amasya'daki camisinin türbesine gömülmüştür. 1428 yılında yapılan Yörgüç Paşa Camii bugün ayaktadır ve Amasya'daki ters T planlı camilerin tanınmış örneklerindendir. Medresenin bugünkü durumu hakkında bilgiye ulaşılamadı.

Koca Muîd Ahmed Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 127–127. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

6. Cilt içindekiler