AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Kutbî Çelebi-Câmîzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 126 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Mevlânâ Abdurrahman Câmî Hazretlerinin akrabâsından ve Amasya ulemâsından Mevlânâ Kutbeddîn Mahmûd Câmî mahdûmu olduğu kendi imzâsından anlaşıldı. Halk ve şu’arâ arasında “Kutbî Ahmed Çelebi” demekle meşhûr olduğundan tercemesi harf-i kâf’da gelir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Mevlânâ Abdurrahman Câmî Hazretleri'nin akrabasından ve Amasya âlimlerinden Mevlânâ Kutbeddîn Mahmûd Câmî'nin oğlu olduğu, kendi imzasından anlaşıldı. Halk ve şairler arasında "Kutbî Ahmed Çelebi" diye tanındığı için hayat hikâyesi kâf harfinde gelecektir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • akrabâ: yakınlar, hısımlar
  • mahdûm: oğul
  • şu'arâ: şairler
  • terceme: burada hayat hikâyesi, biyografi
  • harf-i kâf: kâf harfi; kitabın alfabetik düzeninde K ile başlayan adlar bölümü

Molla Câmî ve Amasya'daki Câmîzâdeler

Hüsameddin'in akrabalık bağı kurduğu Mevlânâ Abdurrahman Câmî, XV. yüzyıl Fars edebiyatının ve Nakşibendî tasavvufunun en büyük adlarından biridir. 23 Şâban 817'de [7 Kasım 1414] Horasan'ın Câm şehrine bağlı Harcird kasabasında doğmuş, Herat'ta yetişmiş, 898 [1492] yılında ölmüştür. Osmanlı sarayıyla yakın bir ilişkisi vardı: Fâtih Sultan Mehmed onu İstanbul'a davet etmek için hediyelerle elçi göndermiş, II. Bayezid ile karşılıklı mektuplaşmış, Silsiletü'z-zeheb mesnevisinin üçüncü kısmını onun adına yazmıştır. Ömer Okumuş'un TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki maddesinde Câmî'nin ailesinden yalnız genç yaşta ölen Mevlânâ Muhammed adlı bir kardeşi anılır. Amasya'ya yerleşen Kutbeddîn Mahmûd Câmî'nin ünlü şairle akrabalığı, Hüsameddin'in gördüğü imzadaki nisbeye dayanmaktadır ve başka bir kaynakla doğrulanamamıştır. "Câmî" nisbesinin Câm şehrinden gelen herkes için kullanılabileceği de hatırda tutulmalıdır.

Şehzade Ahmed'in Nişancısı

Bu kısa madde, Kutbî Ahmed Çelebi'nin asıl önemini göstermez; onun hakkındaki bilgiler eserin başka yerlerine dağılmıştır. Hüsameddin, Şehzade Ahmed maddesinde 898 [1492-93] yılında "ulemâ-yı A'câm"dan Ahmed bin Kutbeddîn el-Câmî'nin şehzadenin nişancısı olduğunu ve "Kutbî Ahmed Çelebi" diye anıldığını yazar. Aynı maddede 904 [1498-99] yılından sonra nişancının şehzade nezdinde aşırı itibar kazanıp divan erkânını ona şikâyet etmeye başladığı, 905 [1499-1500] yılında da azledilip yerine Sibekzâde Ahmed Efendi'nin getirildiği anlatılır. Eserin Amasya'nın genel tarihini anlatan cildinde ise daha ayrıntılı bir tablo çizilir: Şehzade Ahmed İranlı âlimlere ve seyyidlere çok meyilliydi; hekimi Kutb-ı Şirvânî ile nişancısı Ahmed-i Câmî, İran edebiyatını, dilini ve devlet adamlarını şehzadenin gözünde pek yüksek gösteriyorlardı. Hüsameddin, Münîrî Mehmed Çelebi'nin tarih mecmuasından aktararak nişancıyı "âlim, edip, şair olmakla beraber mutaassıp, kibirli bir Acem" diye niteler ve onun Tâceddin Paşa ile Amasya kadısı Ebussuûd Mehmed Efendi'yle geçinemediğini, onları şehzadeye şikâyet ettiğini, bunun sonucunda Tâceddin Paşa'nın 905'te Kefe beylerbeyiliğine gönderildiğini anlatır. Hüsameddin ayrıca Tâceddin Paşa vakfiyesinde "Ahmed bin Kutbeddîn el-Câmî" imzasını gördüğünü belirtir; maddedeki "kendi imzasından anlaşıldı" ifadesi bu belgeye işaret ediyor olmalıdır.

Bu bilgiler arasında küçük bir çelişki dikkati çeker. Şehzade Ahmed maddesine göre Kutbî Ahmed Çelebi 905'te görevden alınmıştır; Sibekzâde Ahmed Efendi maddesinde ise Sibekzâde'nin nişancılığa "Kutbî Ahmed Efendi'nin irtihâlinde", yani ölümü üzerine geldiği söylenir. Hangisinin doğru olduğu mevcut kaynaklarla belirlenemedi.

Maddede "kâf harfinde gelir" denilen ayrıntılı biyografi, taradığımız yayımlanmış ciltlerde ayrı bir madde olarak bulunamadı. XVI. yüzyıl şair tezkirelerinin karşılaştırmalı listelerinde Ahdî ve Kınalızâde Hasan Çelebi tezkirelerinde "Kutbî" mahlaslı bir şair yer alır; bu şairin Amasyalı Kutbî Ahmed Çelebi olup olmadığı doğrulanamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler

Karekod · QR code

Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.

This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.