AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Paşa

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 238 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Köprülüdür. Bâkî Efendizâde Mehmed Sadık Efendi’nin oğludur. Köprü’de tahrîrât kâtibi, meclis-i idâre a’zâsı iken 1313’de vefât etdi. Edîb, sahî, rind meşreb, mümtezic bir kimse idi. Oğulları Hasan Fehmi, Mehmed İhsan Efendilerdir. Hasan Fehmi Efendi Köprü nüfus me’mûrudur. İhsan Efendi polis iken 1322’de vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Köprülüdür. Bâkî Efendizâde Mehmed Sadık Efendi'nin oğludur. Köprü'de yazı işleri kâtibi ve idare meclisi üyesi iken 1313'te [1895-96] öldü. Edip, cömert, serbest meşrepli, insanlarla kaynaşan bir kimseydi. Oğulları Hasan Fehmi ve Mehmed İhsan Efendilerdir. Hasan Fehmi Efendi Köprü nüfus memurudur. İhsan Efendi polis iken 1322'de [1904-05] öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • tahrîrât kâtibi: resmî yazışmaları yürüten kâtip
  • meclis-i idâre a'zâsı: idare meclisi üyesi
  • edîb: okumuş, edebiyatla ilgili, görgülü kişi
  • sahî: cömert
  • rind meşreb: kuralcı olmayan, rahat ve açık yaradılışlı
  • mümtezic: herkesle kaynaşan, uyumlu
  • nüfus me'mûru: nüfus kayıtlarını tutan görevli

Köprü Neresidir

Hüsameddin'in "Köprü" dediği yer, bugün Samsun'un Vezirköprü ilçesidir. Yerleşim Osmanlı döneminde Gedikara ya da Gedegra gibi adlarla anılmış, on yedinci yüzyılda Köprülü Mehmed Paşa'nın sadrazam olması ve onun ya da ailesinin bölgeye kazandırdığı Taşhan, Taşmedrese, cami ve köprü gibi yapılar nedeniyle Vezirköprü adını almıştır. Osmanlı idari yapısında bir kaza ya da sancak merkezi olarak önem taşımıştır. Meşîhat arşivine dayanan bir çalışma da Mustafa Tevfik Efendi adlı bir müderrisi "Amasya'nın Köprü kasabasında doğan" kişi olarak anar; bu kayıt, Köprü'nün Hüsameddin'in döneminde Amasya'ya bağlı bir kasaba olduğunu doğrular.

İdare Meclisi

Metinde geçen meclis-i idare, Tanzimat sonrası taşra yönetiminin bir kurumudur. 1871 tarihli İdâre-i Umûmiyye-i Vilâyât Nizamnamesi'ne göre vilayette, livada ve kazada, yöneticinin başkanlığında sürekli toplanan idare meclisleri bulunurdu. Hâkim, mektupçu, defterdar, müftü ve gayrimüslim din adamı meclislerin doğal üyeleriydi; bunlara halkın seçtiği iki müslüman ve iki gayrimüslim üye eklenirdi. Aynı nizamname üzerine yazılan ansiklopedi maddesi, yerel eşrafın yeni teşkilâtlanmadan sonra idare meclislerine, belediyelere ve mahkemelere üye olarak girip nüfuzunu sürdürmesinin yolunu bulduğunu da kaydeder. Mehmed Sadık Efendi'nin hangi sıfatla meclise girdiği, seçilmiş mi yoksa doğal üye mi olduğu metinden anlaşılmaz. Köprü'deki tahrirat kâtipliğinin hangi daireye bağlı olduğu da belirtilmemiştir.

Aile Hakkında

Mehmed Sadık Efendi'nin oğulları da devlet hizmetinde görünür: biri nüfus memuru, öbürü polistir. Aynı ciltte başka maddelerde de kâtiplik, nüfus memurluğu gibi görevlerin Amasya ileri gelenlerinin yeni sivil bürokraside tuttuğu yerler olduğu görülür. Bâkî Efendizâde Mehmed Sadık Efendi, Hasan Fehmi ve Mehmed İhsan hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 238–238. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler