AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Osmân Beyzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 235 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Mecidözü a’yânı Osmân Beyzâde Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Avkatlızâdelerden olduğu mervîdir. Amasya’da tahsîl-i ulûm edib Mecidözü kasabasında ikâmet [760] etdi. Orada bir müddet ders okutup sonra nevâhî niyâbetlerine gitdi. Edindiği servet sâyesinde meclis-i idâre ve de’âvâ meclis a’zâsı ve ba’zı zevâtın himmeti ile 1298’de Mecidözü kazâsı nâibi olup 1301’de vefât etdi. Ulemâdan zî-nüfûz bir kimse idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Mecidözü ileri gelenlerinden Osman Beyzâde Mehmed Efendi'nin oğludur. Avkatlızâdelerden olduğu rivayet edilir. Amasya'da ilim öğrenip Mecidözü kasabasında oturdu. Orada bir süre ders okuttu, sonra nahiye naipliklerine gitti. Edindiği servet sayesinde idare meclisi ile dava meclisi üyesi oldu; bazı kişilerin yardımıyla 1298'de [1880-81] Mecidözü kazası naibi olup 1301'de [1883-84] vefat etti. Âlimlerden, sözü geçen bir kimseydi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân: ileri gelenler
  • mervîdir: rivayet edilir, anlatılır
  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenme
  • nevâhî niyâbetleri: nahiyelerdeki naiplik görevleri
  • meclis-i idâre: yönetim kurulu
  • de'âvâ meclisi: davalara bakan kurul
  • nâib: kadı vekili, kazada şer'î mahkemeye bakan görevli
  • zî-nüfûz: nüfuz sahibi, sözü geçen

Mecidözü ve Avukatlızâdeler

Mecitözü, bugün Çorum'a bağlı bir ilçedir. Kimi anlatımlara göre yerleşim, 1136'da Abdülmecid-i Herevi'ye ait bir malikâne çevresinde gelişmiş ve "Mecitözü" adıyla kayıtlara geçmiştir. 1728'de bölgeye gelen Avukatlızâde Hacı Ali Ağa burada bir cami, hamam, mektep ve büyük bir konak yaptırmış, bu girişimler yerleşimin köy statüsünden kasabaya dönüşmesinin zeminini hazırlamıştır. Torununun öncülüğünde bir medrese de eklenmiştir. Hüsameddin'in "Avkatlızâdelerden olduğu mervîdir" cümlesi, bu ailenin 19. yüzyılda hâlâ tanındığını gösterir; metindeki "Avkatlı" ile Avukatlı yazımının aynı aile adı olduğu açıktır, ancak Osman Beyzâde ailesinin bu soyla gerçek bağı rivayetten öteye geçmez ve doğrulanamamıştır.

Mecitözü 1874'te kaza statüsüne yükseltilmiş ve ilk kaymakamı atanmıştır. Hüsameddin'in verdiği 1298 [1880-81] tarihi, kazanın kuruluşundan altı yıl sonrasına düşer. Bölge uzun yıllar Sivas vilayetinin Amasya sancağı içinde kalmış, 1916'da Ankara vilayetine bağlı Çorum sancağına geçirilmiştir. Bu nedenle Hüsameddin'in kitabında Mecidözü ulemasının yer alması, o dönemde bölgenin Amasya'ya bağlılığıyla açıklanabilir.

Naiplik ve Yerel Güç

Naip, kazada kadının yerine bakan şer'î mahkeme görevlisidir; kaza düzeyinde kaymakamın yanında idare meclisi, naib, mal müdürü, tahrirat kâtibi, nüfus memuru, sandık emini ve telgraf memuru gibi görevliler çalışırdı. Metin, Ahmed Efendi'nin naipliğe "edindiği servet" ve "bazı zevatın himmeti" sayesinde geldiğini belirtir. Bu ifade, ilmiye görevlerinin yerel nüfuz ve maddi imkânla da ilişkili olduğunu düşündürür; ancak "himmet"in kimlerden geldiği metinde yazılı değildir.

Amasya ilim çevresiyle Mecitözü arasındaki bağ başka örneklerde de görülür. Amasya müftüsü Abdurrahman Kâmil Efendi'nin ataları Kırım'dan gelip Mecitözü'nün Doğla köyüne yerleşmiş, mahlası da Mecitözü'ne nisbetle "Mecidî" olmuştur. Babası kadılık yapmıştır. Bu bilgi, Mecitözü'nde ilim ehli ailelerin bulunduğunu ve oradan yetişenlerin Amasya medreselerinde okuduğunu gösterir.

Kasabada Okul ve Konak

Ahmed Efendi'nin ölümünden sonraki yıllarda Mecitözü'nde yeni kurumlar açılmıştır: 1889'da bir iptidai mektep kurulmuş, 1894'te okul rüştiye düzeyine yükseltilmiş, aynı yıl yeni hükümet konağı ve saat kulesi dönemin kaymakamı İskilipli İsmail Kemal Bey'in girişimiyle tamamlanmıştır. Bölgeye bir tabur merkezi de yerleştirilmiştir. Abdurrahman Kâmil Efendi'nin kardeşi Sâdık Efendi ve oğulları Ahmed Emrî, Sabri ve Mustafa Niyâzî de müftülük ve vaizlik yapmıştır; bu aile, Mecitözü kökenli ulema çevresinin Amasya'daki devamını gösterir.

Başka Kaynaklarda Kişi

Osman Beyzâde Ahmed Efendi ve babası Mehmed Efendi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Mecitözü'nün 19. yüzyıl naipleri üzerine yapılmış ayrı bir çalışma da bulunamadı; kazanın idari tarihini anlatan kaynaklar yalnız kaymakamları anmaktadır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 235–235. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Kitaplar

6. Cilt içindekiler

Karekod · QR code

Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.

This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.