Çotalıdır. 1104 senesi şevvâlinin yirmisinde Amasya mutasarrıfı olup, Mütesellim-i Sâbık Kaya Ali Ağa yine Amasya’nın mütesellimi olduğu emri Amasya’ya geldi. Zilka’dede Müftü Mustafa Efendi ile nakîb es-Seyyid Emîr Hacı’nın azliyle fuhûl-i ulemâdan Çorumlu Ahmed Efendi Amasya müftüsü ve Sultâniyye müderrisi ve Nakîb-i Sâbık es-Seyyid Osmân Ağa nakîb’ül-eşrâf kâ’im-makâmı oldu.
Fakat mutasarrıf Hüseyin Paşa’nın vefâtı hilâf-ı vâki‘ olduğundan Çotalı Ahmed Paşa’nın azliyle sancağı selefi Hüseyin Paşa uhdesinde ibkâ edildi.
Günümüz Türkçesiyle
Çotalıdır. 1104 [1693] yılı Şevval ayının yirmisinde Amasya mutasarrıfı oldu ve eski mütesellim Kaya Ali Ağa'nın yeniden Amasya mütesellimi olduğuna dair emri Amasya'ya ulaştı. Zilkade ayında Müftü Mustafa Efendi ile Nakîb es-Seyyid Emîr Hacı azledildi; âlimlerin önde gelenlerinden Çorumlu Ahmed Efendi Amasya müftüsü ve Sultâniyye (Sultan Bayezid Medresesi) müderrisi, eski nakîb es-Seyyid Osmân Ağa da nakîbüleşraf kaymakamı oldu.
Fakat Mutasarrıf Hüseyin Paşa'nın öldüğü haberi gerçeğe aykırı çıktığından Çotalı Ahmed Paşa azledildi ve sancak, ondan önceki mutasarrıf Hüseyin Paşa'nın üzerinde bırakıldı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütesellim-i sâbık: önceki mütesellim
- fuhûl-i ulemâ: âlimlerin önde gelenleri
- hilâf-ı vâki': gerçeğe aykırı, asılsız
- ibkâ: bir görevde bırakma, yerinde tutma
- uhde: birinin üzerinde bulunan görev
Bir Aylık Mutasarrıflık
Madde, Osmanlı taşra idaresinde haberin yavaş ulaştığı bir çağda yapılan bir yanlışlığın kaydıdır. Bir önceki maddenin sonunda Hüsâmeddin, iki aydır yatağa düşmüş olan Kadızâde Hüseyin Paşa'nın öldüğünün bildirildiğini ve sancağın eski Malatya mutasarrıfı Ahmed Paşa'ya verildiğini yazar. Çotalı Ahmed Paşa 20 Şevval 1104'te, yani Haziran 1693 sonlarında atanır; bir sonraki maddede ise Hüseyin Paşa'nın 20 Zilkade 1104'te sancağa yeniden getirildiği, ayrılması ile geri gelişi arasında bir ay geçtiği söylenir. Ahmed Paşa bu kısa sürede Amasya'ya gelmiş görünmez; işler, yeniden mütesellimliğe getirilen Kaya Ali Ağa eliyle yürür.
Hüseyin Paşa bu hastalıktan kurtulmuş, ertesi yıl Rakka beylerbeyiliğine geçmiştir. Gerçek ölümü ancak 1107'de gelecektir. Topal Yusuf Paşa üzerine yapılan bir çalışmada 1696 yılına ait bir mühimme kaydı, "vefat eden Kadızâde Hüseyin Paşa"nın Zile'deki mallarına el koymak üzere gönderilen bir hassa silahşorunun halkı zindana atarak zulmettiğini ve cezalandırılması işinin Anadolu müfettişine havale edildiğini gösterir. Paşanın Amasya'ya komşu Zile'de malı mülkü bulunması, ailenin bölgedeki köklü servetine işaret eder.
Maddenin adını taşıyan Çotalı Ahmed Paşa'ya, "Çota" nisbesinin hangi yere işaret ettiğine ve paşanın sonraki hayatına dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Müftülüğe getirilen Çorumlu Ahmed Efendi ise bir önceki maddede Amasya'nın en tanınmış bilginleri arasında sayılmıştır; Hüsâmeddin ilerleyen sayfalarda onun 1106 Recebinde fetvadan istifa ettiğini kaydeder.
Kaynakça