Yozgatlıdır. “Bostancı” demekle meşhûrdur. 1105 senesi saferinin gurresinde ilhâken Amasya mutasarrıfı olup, Amasya a‘yânından Bağdatlıoğlu Mehmed Ağa’yı Amasya mütesellimi nasb etdi. Rebîülahirde Gürcüzâde Mehmed Bey’in ref‘inden Amasya alaybeyi olan Deli Hızır Beyzâde Kurd Mehmed Bey orduda kaldığından Deli Emîr Paşazade es-Seyyid Mustafa Bey, Amasya alaybeyi oldu.
Şa’bânın gurresinde nakîb es-Seyyid Osmân Ağa’nın ref‘iyle Emîr Hacı Abdüllatif Çelebi nakîbü’l-eşrâf kâ’im-makâmı oldu. Ba‘dehû Amasya sancağı Mahmûd Paşa uhdesinden alınıp Çavuşbaşı Şehrî Mehmed Ağa’ya Rumeli pâyesiyle tevcîh edildi.
Günümüz Türkçesiyle
Yozgatlıdır. "Bostancı" diye tanınır. 1105 [1693] yılı Safer ayının ilk günü, elindeki göreve ek olarak Amasya mutasarrıfı oldu ve Amasya ileri gelenlerinden Bağdatlıoğlu Mehmed Ağa'yı Amasya mütesellimi tayin etti. Rebîülâhir ayında, Gürcüzâde Mehmed Bey'in görevden alınmasıyla Amasya alaybeyi olan Deli Hızır Beyzâde Kurd Mehmed Bey orduda kaldığından, Deli Emîr Paşazâde es-Seyyid Mustafa Bey Amasya alaybeyi oldu.
Şaban ayının ilk günü Nakîb es-Seyyid Osmân Ağa'nın görevden alınmasıyla Emîr Hacı Abdüllatif Çelebi nakîbüleşraf kaymakamı oldu. Ardından Amasya sancağı Mahmûd Paşa'nın elinden alındı ve Rumeli beylerbeyiliği pâyesiyle Çavuşbaşı Şehrî Mehmed Ağa'ya verildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ilhâken: başka bir göreve eklenerek, ek görev olarak
- nasb etmek: atamak
- ref': görevden kaldırma
- uhde: birinin üzerindeki görev
- Rumeli pâyesi: fiilen Rumeli'de bulunmadan verilen Rumeli beylerbeyiliği rütbesi
- çavuşbaşı: divan çavuşlarının başı, divanın teşrifat ve tebligat işlerine bakan ağa
Sivas Beylerbeyinin Ek Görevi
Mahmûd Paşa Amasya'yı "ilhâken", yani ayrı bir görev olarak değil, elindeki Sivas beylerbeyiliğine eklenmiş bir sancak olarak almıştır. Bir önceki maddede, Kadızâde Hüseyin Paşa sağlığına kavuşup Rakka'ya geçince sancağın Sivas beylerbeyi Mahmûd Paşa'ya verildiği yazılır; Hüseyin Paşa maddesinde de Yozgatlı Mahmûd Paşa'nın 5 Şaban 1104'te Sivas beylerbeyi olduğu kaydedilmiştir. Böylece Amasya, eyalet merkezi Sivas'ın valisine geçici olarak bağlanmış, şehrin işleri yine Amasyalı bir mütesellime, Bağdatlıoğlu Mehmed Ağa'ya bırakılmıştır. Bu düzen yalnız yedi ay sürer.
"Bostancı" Lakabı
Paşanın lakabı, saraydaki yetişme yerini gösterir. Abdülkadir Özcan'ın bostancı maddesine göre Bostancı Ocağı'nın mensupları devşirme oğlanlarının güçlü ve gösterişli olanları arasından seçilir, Topkapı Sarayı'na ait bağ ve bahçelerle padişah kayıklarında çalışırdı. İstanbul ve Edirne dışında Bursa, Gelibolu ve Amasya gibi padişaha mahsus bağ ve bostanların bulunduğu yerlerde de bostancılar vardı. Saray dışına çıkarılan bostancılar kapıkulu süvarisine ya da Tersane Ocağı'na verilir, ocağın başı olan bostancıbaşılar ise genellikle sancak beyi, bazen kapıcıbaşı ya da beylerbeyi olarak dış hizmete çıkarlardı. Mahmûd Paşa'nın beylerbeyiliğe yükselişi bu yolun bir örneğidir. Aynı yıllarda Amasya'ya yerleşmiş bir başka eski bostancıbaşı, İnekçi Hüseyin Ağa da sonraki maddelerde vakıf mütevellisi olarak karşımıza çıkar.
Yozgatlı nisbesi de dikkati çeker. Yozgat o dönemde Bozok sancağı içinde yer alıyordu ve kaynaklarda bu yöreden gelenler "Bozoklu" diye de anılır; Mahmûd Paşa'nın atandığı sırada sadrazam olan Bozoklu Mustafa Paşa da bunlardan biridir. Hüsâmeddin'in "Yozgatlı" demesi kendi zamanının adlandırmasını yansıtıyor olabilir. Mahmûd Paşa'nın Bozoklu Mustafa Paşa ile bir yakınlığı olup olmadığına dair bir kayda rastlanmadı.
Paşanın sonraki hayatına ait başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hüsâmeddin'in kendi kayıtlarına göre ise 1108 başlarında Sakız muhafızı iken Amasya sancağı kendisine ikinci defa verilecektir. Sakız o sırada önemli bir görevdi: ada 21 Eylül 1694'te Venediklilere teslim edilmiş, 22 Şubat 1695'te Osmanlı donanmasının karşı harekâtıyla geri alınmıştı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 4. Cilt, s. 615–616. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar