Amasyalıdır. Tercemesi yukarıda geçen Kapıcızâde Ahmed [607]Efendi’nin birâderi Mehmed Ağa bin Receb Ağa’nın mahdûmudur. Gençliğinde Enderûn-ı Hümâyûn’a kabûl ve bostancı ocağına kaydedildi. Orada ilm ü kitâbet öğrendi Tedrîcen tefeyyüz ederek Kozbekçiler halifesi oldu.
1111’de Amasyalı Sefer Ağazâde el-Hâc Mehmed Paşa emîrü’l-Hac oldukta me’zûnen beraber Hicâz’a gidip avdetde eski vazifesini aldı. Hayli müddet halifelikde kaldığından “Eski Ahmed Ağa” lakâbını aldı. Dârüssa’âde ağası Uzun Süleyman Ağaya çatdı.
1116 senesi cumadelûlâsının yirmi sekizinci günü sadr-ı a’zam olan Kalaylı Koz Ahmed Paşa’nın sadâretinde hizmet-i mühimmesi sebk eylediğinden cumâdelâhirenin yedinci günü Haseki Mustafa Ağa bostancıbaşı oldukta hamelecibaşıya takaddüm ederek haseki oldu.
1118 senesi şevvâlinin on yedinci günü bostancıbaşı Mustafa Ağa tekâ’üde sevk edildikte yoluyla bostancıbaşı oldu. Tedbîr ü sadâkati Sultân Ahmed-i Sâlisin itimâd ve emniyetini kazanıb 1123 senesi zilka’desinin [608]on dördüncü günü vezâretle kapudân-ı deryâ oldu.
1124 senesi zilhiccesinin on sekizinci günü İstanbul kâ’im-i makâmı olup teveccüh-i şâhâneye fevkalâde mazhar olarak erkân-ı devletin hased ü istirkâbını celb edecek bir nüfûz ve mevki kazandı.
1125 rebîülahirinde sadr-ı a’zam olan Pazârköylü Dâmâd Ali Paşa’nın istirkâbına binâ’en Ruslara zahîre satmak iftirası ile sene-i mezbûre zilhiccesi evâ’ilinde Musûl valiliğiyle İstanbul’dan atıldı. Yolda iken azli ile vatanı olan Amasya’ya gönderildi. 1126 senesi rebîülâhirinde vezâreti de ref edildi.
1126 senesi ramazânında ba’zı kuranâ şefâ’atiyle nâ’il-i afv-ı pâdişâhî olarak vezâreti ibkâ ve Rodos eyâleti tevcih edilmesi sadr-ı a’zamı kuşkulandırdığından Ruslara zahîre satmak bühtânına bir tezvîrât ilâvesiyle pâdişâhı fevkalâde kızdırdı.
Bî-çâre Ahmed Paşa Rodos’a vüsûlünde 1127 senesi saferinde sadr-ı esbak Süleyman Paşa ve aşçı vezîr [609] Abdurrahman Paşalarla beraber yok yere i’dâm edildi. Dâmâd Ali Paşa da sadâreti uğrunda irtikâb etdiği cinâyetlerinin cezasını 1128’de gördü.
Vezîr-i müşârün-ileyh el-Hâc Ahmed Paşa müdebbir, sâdık, harb ü darbe kâdir, natûk, mizâc-gir, âlî-himmet, ehl-i hizmet idi. Bu yüzden Dâmâd Ali Paşa’nın rekâbet-i hırsından hayatını kurtaramadı. Birâderi Receb Paşa’dır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Daha önce hayatı geçen Kapıcızâde Ahmed Efendi'nin kardeşi Receb Ağa oğlu Mehmed Ağa'nın oğludur. Gençliğinde Enderûn-ı Hümâyun'a (padişah sarayının iç okulu) kabul edildi ve bostancı ocağına yazıldı. Orada ilim ve yazı öğrendi. Derece derece yükselerek Kozbekçiler halifesi oldu.
1111'de [1699-1700] Amasyalı Seferağazâde Hacı Mehmed Paşa hac kafilesi başkanı (emîrü'l-hac) olunca, izinle onunla birlikte Hicaz'a gitti ve dönüşte eski görevini aldı. Epeyce zaman halifelikte kaldığından "Eski Ahmed Ağa" lakabını aldı. Darüssaade ağası Uzun Süleyman Ağa'ya çatıştı.
1116 yılı cemâziyelevvel ayının yirmi sekizinci günü sadrazam olan Kalaylı Koz Ahmed Paşa'nın sadareti sırasında önemli bir hizmette bulunduğundan, cemâziyelâhir ayının yedinci günü Haseki Mustafa Ağa bostancıbaşı olunca hamelecibaşıdan önce gelerek haseki oldu.
1118 yılı şevval ayının on yedinci günü bostancıbaşı Mustafa Ağa emekliye ayrılınca, sırası gelip bostancıbaşı oldu. Tedbiri ve sadakati III. Ahmed'in güven ve itimadını kazandı; 1123 yılı zilkade ayının on dördüncü günü vezirlik rütbesiyle kaptan-ı derya (donanma komutanı) oldu.
1124 yılı zilhicce ayının on sekizinci günü İstanbul kaymakamı olup padişahın olağanüstü teveccühüne erişti ve devlet erkânının kıskançlık ve çekincesini çekecek bir nüfuz ve mevki kazandı.
1125 yılı rebîülâhirinde sadrazam olan Pazarköylü Damad Ali Paşa'nın çekincesi yüzünden, Ruslara zahire sattığı iftirasıyla aynı yılın zilhicce ayının başında Musul valiliği ile İstanbul'dan uzaklaştırıldı. Yolda iken görevden alındığı bildirilerek vatanı olan Amasya'ya gönderildi. 1126 yılı rebîülâhirinde vezirlik rütbesi de kaldırıldı.
1126 yılı ramazanında bazı yakınlarının aracılığıyla padişah affına kavuşarak vezirliği korundu ve kendisine Rodos eyaleti verildi. Bu durum sadrazamı kuşkulandırdığından, Ruslara zahire sattığı iftirasına bir de yalan haber ekleyerek padişahı çok kızdırdı.
Zavallı Ahmed Paşa Rodos'a ulaşınca, 1127 yılı safer ayında eski sadrazam Süleyman Paşa ve aşçı vezir Abdurrahman Paşa'yla birlikte haksız yere idam edildi. Damad Ali Paşa da sadaret uğrunda işlediği cinayetlerin cezasını 1128'de gördü.
Adı geçen vezir Hacı Ahmed Paşa tedbirli, sadık, savaşa ve çarpışmaya kadir, güzel konuşan, karşısındakinin huyunu bilen, yüksek gayretli, hizmet ehli biriydi. Bu yüzden Damad Ali Paşa'nın rekabet hırsından hayatını kurtaramadı. Kardeşi Receb Paşa'dır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Enderûn-ı Hümâyun: padişah sarayının içindeki, devlet adamı yetiştiren okul
- bostancı ocağı: saray bahçelerine ve boğaz kıyılarına bakan, saray güvenliğinde de görev alan asker sınıfı
- Kozbekçiler halifesi: bostancı ocağında bir görev adı
- emîrü'l-hac: hac kafilesinin başkanı
- dârüssa'âde ağası: harem ağalarının başı
- sadr-ı a'zam: sadrazam, başvezir
- bostancıbaşı: bostancı ocağının başı
- haseki: padişahın yakın hizmetindeki görevli
- kapudân-ı deryâ: donanma komutanı
- kâ'im-makâm: kaymakam, vekil
- istirkâb: çekinme, kuşku
- zahîre: tahıl ve yiyecek
- ibkâ: yerinde bırakma
- sadr-ı esbak: eski sadrazam
- irtikâb: suç işleme
- bühtân, tezvîrât: iftira, yalan haber
Eski Ahmed ve Kalaylı Ahmed Paşa
Hüsameddin, Ahmed Paşa'nın Kalaylı Koz Ahmed Paşa'nın sadareti sırasında "önemli bir hizmette bulunduğunu" söyler ama bu hizmetin ne olduğunu yazmaz. Reşad Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi'nde vakanüvis Raşid'e dayanarak aktardığı olay bu boşluğu doldurabilir. Buna göre Kalaylı Ahmed Paşa'yı sadrazamlığa çağıran padişah fermanı, "bostancı ocağından yetişme, Kozbekçiler halifesi Eski Ahmed" adlı bir adama verilmiş, o da onu bir arkadaşı aracılığıyla yola çıkarmıştır. Kalaylı Paşa 28 Cemâziyelevvel 1116'da (27 Eylül 1704) İstanbul'a gelmiş, saraydaki kozbekçiler odasında Eski Ahmed tarafından gizlice ağırlanmış ve aynı gün mühür kendisine verilerek sadrazam olmuştur.
Bu tarih, Hüsameddin'in sadaret günü olarak yazdığı güne tam uyar. Raşid'in anlattığı Eski Ahmed ile madde başlığındaki kişinin aynı kişi olması, lakap, bostancı ocağı ve Kozbekçiler halifeliği bakımından çok yüksek bir ihtimaldir; ancak iki kaynak bu özdeşliği açıkça söylemez, bu iki anlatımın karşılaştırılmasından çıkan bir sonuçtur.
Kalaylı Ahmed Paşa'nın sadareti uzun sürmemiştir. Aynı kaynağa göre 27 Cemâziyelâhir 1116'da (27 Ekim 1704) görevden alınmış ve İstanköy adasına sürülmüştür. Kalaylı Paşa'nın aslı Kayseri köylerindendir. Eski Ahmed'in rütbeleri ise Hüsameddin'e göre sadaretin ardından gelen haseki ve bostancıbaşılıkla sürmüştür.
Düşüş ve İdam
Hüsameddin'in anlatımı, 1124'te İstanbul kaymakamlığına kadar yükselen bir devlet adamının, yeni sadrazamla yaşadığı rekabette yok oluşunu gösterir. Suçlama Ruslara zahire satmaktır; Hüsameddin bunu açıkça "iftira" diye niteler ve idamı "yok yere" sayar. Yani onun görüşünde Ahmed Paşa suçsuzdur ve Damad Ali Paşa'nın hırsına kurban gitmiştir. Süleyman Paşa ve Abdurrahman Paşa ile birlikte öldürüldüğünü de belirtir. Bu değerlendirme Hüsameddin'in kendi yorumudur; idam olayına dair başka bir kaynak bu çalışmada bulunamamıştır.
Ahmed Paşa'nın "Kirli" lakabına ve Amasya'daki ailesine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Amcası Kapıcızâde Ahmed Efendi'nin hayatı, kitabın daha önceki maddesinde yer alır.
Kaynakça