Amasya müverrihi Abdullah Paşa müderrisi Abdî Efendi’nin mahdûmu ve nakîbü’l-eşrâf kâ’im-makâmı es-Seyyid eş-Şeyh Ali Efendi’nin baba bir kardeşidir. Amasya fuzalâsından Pîrîzâde el-Hâc Hüseyin Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm oldu. Ba’dehû Abdullah Paşa müderrisi sonra kasâbâta kadı, bir sene kadar Amasya nâibi olup 1131’de vefât etdi. Kibâr-ı ulemâdan bir merd-i edîb idi.
Diğer Helvacızâde el-Hâc Ahmed Efendi bin Mehmed Ağa da meşâhîr-i ulemâdan olup ba’zı medârise müderris olduğu halde 1133’de vefât etdi. Gümüşlüzâde Câmii şerîfinde çokca va’z ederdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya tarihçisi Abdullah Paşa Medresesi müderrisi Abdî Efendi'nin oğludur; nakîbüleşraf kaymakamı Seyyid Şeyh Ali Efendi'nin baba bir kardeşidir. Amasya âlimlerinden Pîrîzâde Hacı Hüseyin Efendi'den öğrenimini tamamlayıp halka açık ders verdi. Sonra Abdullah Paşa müderrisi, ardından kasabalara kadı oldu ve bir yıl kadar Amasya naibi olarak görev yaptı; 1131'de [1718-19] vefat etti. Büyük âlimlerden, edip bir yiğit kişiydi.
Bir diğer Helvacızâde Hacı Ahmed Efendi, Mehmed Ağa oğlu da tanınmış âlimlerden olup bazı medreselerde müderrislik yaptıktan sonra 1133'te [1720-21] vefat etti. Gümüşlüzâde Camii'nde çokça vaaz verirdi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- müverrih: tarihçi
- nakîbü'l-eşrâf: Hz. Peygamber soyundan gelenlerin (seyyid ve şeriflerin) işlerine bakan görevli
- kâ'im-makâm: vekil, kaymakam
- fuzalâ: bilginler, fazıllar
- ders-i âm: halka açık ders veren âlim
- kasabâta kadı: kasabalarda hâkimlik yapan
- nâib: kadının yerine bakan hâkim
- kibâr-ı ulemâ: büyük âlimler
- merd-i edîb: edebiyatla uğraşan yiğit kişi
- medârise: medreseler
Abdî Efendi ve Ailesi
Maddede kişinin babası, "Amasya müverrihi" diye anılır. Bu ifade, Abdî Efendi'nin Amasya tarihi üzerine yazdığını bildirir; eserinin ayrıntıları bu çalışmada başka bir kaynaktan doğrulanamamıştır.
Ahmed Efendi'nin üç görev sırası dikkat çekicidir: müderrislik, kasabalarda kadılık, sonra Amasya'da bir yıl naiplik. Ailenin Seyyid Şeyh Ali Efendi gibi nakîbüleşraf kaymakamlığı yapan bir akrabası da vardır. Helvacızâde Ahmed Efendi'nin vaaz verdiği Gümüşlüzâde Camii'ne ve Abdullah Paşa Medresesi'ne dair başka kaynaklarda bu çalışmada okunmuş bir bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 190–190. amasya.bel.tr