Merzifonludur. Bayram bin Ali oğludur. Amasya’da Iydî Bayram Efendi dersine mülâzemet ederek, ikmâl-i tahsîl edib ondan mücâz ve ders-i âm ve Hacı İlyas Mahallesi imâmı İbrâhim Efendi’ye dâmâd oldu. 1117’de kayın pederinin vefâtı ile Hacı İlyas Mescidi imâmı ve sonra Hâtuniyye Câmii kürsî şeyhi oldu.
İmâmet ve tezkîr ü nasîhat ile iştigâl ederek 1124 senesi cumâdelâhiresinin yirmi dokuzuncu gecesinde vefât etdi. Âlim, vâ’iz, müteşerri’ bir zât idi. Mahdûmları Ali, İbrâhim Efendilerdir. Ali Efendi imâm olup, 1134’de vefâtı ile birâderi İbrâhim Efendi imâm oldu.
Bu da 1152’de fevt olup mahdûmu es-Seyyid Mehmed Efendi ve 1192’de vefâtı ile diğer mahdûmu Hâfız es-Seyyid Hasan Efendi imâm oldu. Bunlara “İmâmhoca-oğulları” dendi. [605]
Hâfız Hasan Efendi 1210’da bilâ-veled vefâtı ile dâmâdı Hâfız Osmân Efendi ve 1239’da bunun da vefâtı ile oğulları Hâfız Mustafa İsmâil Efendiler Hacı İlyas Mescidi imâmı oldular.
Günümüz Türkçesiyle
Merzifonludur. Ali oğlu Bayram'dır. Amasya'da Iydî Bayram Efendi'nin derslerine çırak olarak girip öğrenimini tamamladı, ondan icazet aldı ve halka açık ders verdi. Hacı İlyas Mahallesi imamı İbrahim Efendi'nin damadı oldu. 1117'de [1705-06] kayınpederinin ölümüyle Hacı İlyas Mescidi imamı, sonra Hatuniye Camii'nin kürsü şeyhi oldu.
İmamlık, öğüt ve vaazla uğraştı; 1124 yılı cumâdelâhirenin yirmi dokuzuncu gecesinde [1712] vefat etti. Âlim, vaiz ve şeriata bağlı bir kişiydi. Oğulları Ali ve İbrahim Efendilerdir. Ali Efendi imam olup 1134'te [1721-22] ölünce kardeşi İbrahim Efendi imam oldu.
İbrahim de 1152'de [1739-40] ölünce oğlu Seyyid Mehmed Efendi, onun 1192'deki [1778] ölümü üzerine de diğer oğlu Hâfız Seyyid Hasan Efendi imam oldu. Bunlara "İmâmhoca-oğulları" denildi.
Hâfız Hasan Efendi 1210'da [1795-96] çocuksuz ölünce damadı Hâfız Osman Efendi, onun da 1239'daki [1823-24] ölümüyle oğulları Hâfız Mustafa ve İsmail Efendiler Hacı İlyas Mescidi imamı oldular.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mülâzemet: bir hocanın yanında çıraklık, ders için bağlanma
- mücâz: icazetli, ders verme izni almış
- dâmâd: damat
- kürsî şeyhi: camide kürsüde vaaz veren, öğüt veren görevli
- tezkîr ü nasîhat: hatırlatma ve öğüt, yani vaaz
- müteşerri': şeriata uygun yaşayan
- mahdûm: oğul
- bilâ-veled: çocuksuz
- fevt: ölüm
Hatuniye Camii
Hafız Hâce Ahmed Efendi'nin kürsü şeyhliği yaptığı Hatuniye Camii, Amasya'da Hatuniye Mahallesi'nde, Yeşilırmak'ın kuzey kıyısındadır. İkinci Bayezid'in hanımlarından Bülbül Hatun, caminin yanına bir sıbyan mektebi ve bir imaret de yaptırmıştır. Cami, on beşinci yüzyıl sonu ya da on altıncı yüzyıl başında yapılmıştır. Doğusunda Danişmendlilere ait Enderun Camii, batısında Selçuklulara ait Yıldız Hamamı yer alır. Cami, art arda dizilmiş iki küçük kubbe ve yanlarındaki çapraz tonozlu hacimlerden oluşur; son cemaat yeri beş kubbelidir. Yeşilırmak taşkınlarına karşı duvarlar sonradan güçlendirilmiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki madde, mektebin ve imaretin durumu için Hüsameddin'in aktardığı bilgiye dayanır; Hüsameddin 1300'de [1882-83] mektebin hâlâ kullanıldığını yazmaktadır.
İmamhoca-oğulları
Madde, bir ailenin imamlığı kuşaktan kuşağa nasıl aktardığını gösterir. Görev 1117'den 1239'a kadar, yani yaklaşık yüz yirmi yıl boyunca aynı aile içinde kalmıştır. Önce kayınpederden damada, sonra babadan oğula, kardeşten kardeşe ve en sonunda damattan oğullara geçmiştir. Halk bu aileye "İmamhoca-oğulları" adını vermiştir. Hüsameddin her imamın ölüm yılını ve yerine geçeni sırayla yazar.
Hacı İlyas Mahallesi ve Mescidi'ne ilişkin bugünkü durumu gösteren bir kaynağa rastlanmadı. Hâfız Hâce Ahmed Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye de ulaşılamadı.
Kaynakça