Amasya hânedânından el-Hâc Mehmed Ağa bin el-Hâc Hüseyin Ağa bin Abdülcelil Efendi mahdûmudur. Mumcuzâde Seyyid Ahmed Paşa’nın hemşîrezâdesi olduğundan “Yeğen Ahmed Ağa” demekle meşhûr oldu. Vâlidesi tarafından sâdât-ı Hüseynîyedendir.
Dayısının harem kethüdâsı olup sâyesinde servet ü yesâr edindi. 1102’de Seyyid Paşa’nın i’dâmında menkûbâne Sofular Mahallesi’nde oturdu. Sonra ammizâdesi Hüseyin Paşa’ya [603] intisâb edib mukata’ât mültezimi, nüzul emini olarak Amasya a’yân meclisine girdi. A’yân azâsı olduğu halde 1121 hudûdunda vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya hanedanından Hacı Mehmed Ağa'nın oğludur; Hacı Mehmed Ağa, Hacı Hüseyin Ağa'nın, o da Abdülcelil Efendi'nin oğludur. Mumcuzâde Seyyid Ahmed Paşa'nın kız kardeşinin oğlu olduğundan "Yeğen Ahmed Ağa" diye ün kazandı. Annesi tarafından Hüseyin soyundan gelen seyyidlerdendir.
Dayısının harem kethüdası olup onun sayesinde servet ve rahata kavuştu. 1102'de [1690-91] Seyyid Paşa'nın idam edilmesiyle felakete uğrayıp Sofular Mahallesi'nde oturdu. Sonra amcasının oğlu Hüseyin Paşa'ya bağlanıp mukataa mültezimi ve nüzul emini olarak Amasya âyan meclisine girdi. Âyan üyesi iken 1121 dolaylarında [1709-10] vefat etti.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- hemşîrezâde: kız kardeşin oğlu, yeğen
- sâdât-ı Hüseynîye: Hz. Hüseyin soyundan gelen seyyidler
- harem kethüdâsı: bir paşanın konağında harem işlerini yöneten görevli
- menkûbâne: felakete uğramış olarak
- i'dâm: idam
- ammizâde: amcanın oğlu
- mukata'ât mültezimi: devlet gelirlerini ihale ile üstlenen kişi
- nüzul emini: ordunun ve devlet görevlilerinin yiyecek ve içecek ihtiyacının sağlanmasından sorumlu memur
- a'yân meclisi: şehrin ileri gelenlerinden oluşan yerel danışma kurulu
Yeğen Ahmed Ağa'nın Yeri
Madde, bir ailenin serveti ve siyasi konumunun dayı ile yeğen arasındaki ilişkiye nasıl dayandığını anlatır. Ahmed Ağa'nın dayısı Mumcuzâde Seyyid Ahmed Paşa harem kethüdası yaptığı kişidir; paşanın 1102'de idam edilmesiyle birlikte yeğeni de Sofular Mahallesi'nde sıkıntılı bir hayat sürmüştür. Daha sonra amcası oğlu Hüseyin Paşa'nın himayesiyle mukataa mültezimi ve nüzul emini olmuş, Amasya'nın âyan meclisinde yer almıştır. Hüseyin Paşa'nın kimliği metinde açıkça belirtilmez; Amcazâde Hüseyin Paşa ile karıştırılmamalıdır, çünkü Hüsâmeddin onu "ammizâde" olarak anar.
Mumcuzâde Seyyid Ahmed Paşa, Abdülcelil Efendi ailesi ve Sofular Mahallesi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Âyan meclisi ve mukataa mültezimliği gibi görevlerin 18. yüzyılın başındaki Amasya'daki işleyişi ise ayrıca araştırmayı gerektirir.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 188–188. amasya.bel.tr