Köprülüdür. Köprülüzâde Fâzıl Ahmed ve Mustafa Paşaların liümmin dedesi olan el-Hâc Yûsuf Ağa evlâdından ve Köprü eşrâfından Dedezâde Küçük Ali Ağa bin el-Hâc Mustafa bin el-Hâc Yûsuf Ağa bin Ahmed Bey’in oğludur.
Züamâdan olup Köprülüzâde Fâzıl Numan Paşa’nın dâiresinde [612] perverde olup sadâretinde harem kethüdâsı oldu. Ancak akrabâsından sadr-ı müşârün-ileyhin babalığı olan kethüdâ-yı sadr-ı âlî Kitâbçı Ali Efendi ile birleşip Numan Paşa’nın sadâretden azline bâ’is olmuşlardı.
1122 senesi cumâdelâhiresinin yirmi ikisinde Numan Paşa’nın azlini müte’âkib Köprü’ye î’zâm edildi. Ba’dehû Köprü voyvadası olup 1134 senesi hudûdunda fevt oldu. Mahdûmu züamâdan Mahmûd Ağa olup 1149’da İstanbul’da vefât etdi. Bunun mahdûmları el-Hâc Yûsuf Kâsım Ağalardır. Köprü’de “Hacı Kâsımzâdeler” bu Kâsım Ağa’nın evlâdıdır.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Köprülüzâde Fazıl Ahmed ve Mustafa Paşaların dedesi olan Hacı Yusuf Ağa'nın soyundan ve Köprü ileri gelenlerinden, Ahmed Bey oğlu Hacı Yusuf Ağa oğlu Hacı Mustafa oğlu Dedezâde Küçük Ali Ağa'nın oğludur.
Zeâmet sahiplerinden olup Köprülüzâde Fazıl Numan Paşa'nın konağında yetişti ve onun sadareti sırasında harem kethüdası oldu. Ancak akrabası olan, sadrazamın babalığı sayılan sadrazam kethüdası Kitapçı Ali Efendi ile birleşip Numan Paşa'nın sadaretten alınmasına sebep olmuşlardı.
1122 yılı cemâziyelâhirenin yirmi ikisinde [1710] Numan Paşa'nın azlinin ardından Köprü'ye sürüldü. Daha sonra Köprü voyvodası olup 1134 dolaylarında [1721-22] öldü. Oğlu zeâmet sahibi Mahmud Ağa olup 1149'da [1736-37] İstanbul'da vefat etti. Bunun oğulları Hacı Yusuf ve Kâsım Ağalardır. Köprü'deki "Hacı Kâsımzâdeler" bu Kâsım Ağa'nın çocuklarıdır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: ileri gelenler, soylu aileler
- züamâ: zeâmet sahipleri, yüksek gelirli tımar sahipleri
- perverde: yetişmiş, beslenmiş
- harem kethüdâsı: konağın iç işlerine bakan görevli
- kethüdâ-yı sadr-ı âlî: sadrazamın vekili ve yardımcısı
- bâ'is: sebep olan
- îzâm: gönderilme
- voyvoda: bir yerin vergi ve idare işlerine bakan görevli
- mahdûm: oğul
- fevt: ölüm
Numan Paşa'nın Azli
Madde, Köprülü ailesinin çevresinde yetişmiş bir yakının, efendisinin düşüşünde oynadığı rolü anlatır. Köprülüzâde Numan Paşa, Fazıl Mustafa Paşa'nın oğludur ve 18 Rebîülâhir 1122'de (16 Haziran 1710) sadrazam olmuştur. Adaletli idaresi nedeniyle halkın gösterdiği yoğun ilgi, padişahı kuşkulandırmış; Numan Paşa 20 Cemâziyelâhir 1122'de (16 Ağustos 1710) görevden alınmıştır. Azlinde Silahdar Damad Ali Paşa'nın ve darüssaade ağasının büyük rolü olduğu belirtilir.
Hüsameddin, bu azilde Dedezâde Ali Ağa'nın, sadrazamın babalığı sayılan Kitapçı Ali Efendi ile birlikte payı olduğunu söyler. Ansiklopedi maddesi azlin sebepleri arasında saray çevresinin kuşkusunu ve rakiplerin çalışmasını sayar; Dedezâde'nin ve Kitapçı Ali Efendi'nin adı orada geçmez. Bu nedenle Hüsameddin'in bu bilgisi doğrulanamamıştır. Ayrıca onun verdiği 22 Cemâziyelâhir tarihi, ansiklopedideki azil tarihinden iki gün sonradır; fark, Ali Ağa'nın Köprü'ye gönderildiği günü kastetmesinden de kaynaklanıyor olabilir, ancak bu bir tahmindir.
Dedezâde Küçük Ali Ağa'ya, Hacı Kâsımzâdeler adıyla anılan aileye ve Hüsameddin'in andığı diğer kişilere dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça