Merzifonludur. Sipâhi Nûhoğlu Mustafa Ağa’nın mahdûmudur. Bu da sipâhi olup Merzifonî Hacı Ali Paşa’nın sadâretinde Unkapanı kantar emini olarak ma’rûfiyyet kazandı. Ba’dehû sipâhilerin ocak kethüdâsı, 1109’da ser-çeşme oldu.
1110 senesi gurre-i muharreminde Amasya Sancağı Beyi olup Amcazâde Hüseyin Paşa’nın himmetiyle 1112 zilhiccesi gurresinde bâ-rütbe-i mîr-i mîrânî Kavala Sancağı mutasarrıfı olup ba’de’l-azl 1115 senesi recebinde Tımışvar Beylerbeyi ve muhâfızı olup fenâ idâresinden dolayı azliyle 1116’da maktûlen vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Merzifonludur. Sipahi Nûhoğlu Mustafa Ağa'nın oğludur. O da sipahi olup Merzifonlu Hacı Ali Paşa'nın sadrazamlığı sırasında Unkapanı kantar emini olarak tanındı. Daha sonra sipahilerin ocak kethüdası oldu, 1109'da [1697-98] ser-çeşme oldu.
1110 yılı muharrem başında [1698] Amasya Sancağı Beyi oldu. Amcazâde Hüseyin Paşa'nın gayretiyle 1112 zilhicce başında [1701] mîrmîrânlık rütbesiyle Kavala Sancağı mutasarrıfı oldu. Görevden alındıktan sonra 1115 receb ayında [1703] Temeşvar Beylerbeyi ve muhafızı oldu, kötü idaresi yüzünden azledilip 1116'da [1704-05] öldürülerek can verdi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kantar emini: tartı ve ölçü işlerinden sorumlu memur
- Unkapanı: İstanbul'da Haliç kıyısında un ve tahıl ticaretinin yapıldığı iskele ve çevresi
- ocak kethüdası: sipahi ocağının yöneticisi
- ser-çeşme: sözlük anlamı "baş çeşme"; sipahi sınıfındaki görev tanımı doğrulanamadı
- sancak beyi: sancağın (idarî bölgenin) yöneticisi
- bâ-rütbe-i mîr-i mîrân: beylerbeyi rütbesiyle
- mutasarrıf: bir sancağı yöneten görevli
- muhâfız: kale ve eyaletin korunmasından sorumlu vali
- maktûlen vefât: öldürülerek ölmek
Temeşvar'ın Önemi
Ahmed Paşa'nın son görev yeri Temeşvar, bugün Romanya sınırları içindeki Timişoara'dır. Karlofça Antlaşması'ndan (1699) sonra Varat, Uyvar ve Eğri eyaletleri kaybedilince Temeşvar, Tuna'nın kuzeyinde Osmanlı elinde kalan tek stratejik nokta olmuştur. Bu nedenle kale ve eyalet, hem savunma hem tamir bakımından büyük özen gerektiriyordu. Kalede 1695-1702 arasındaki dönemde askerlerin maaşları geciktiği için çıkan bir isyanda, saray divanhanesindeki beş zabit öldürülmüş, Temeşvar müftüsü askerler tarafından görevden alınmıştı. Hüsâmeddin'in Ahmed Paşa'yı Temeşvar'da gösterdiği 1703-04 yıllarında kalede yoğun onarım çalışması yürütülüyor, kaçan halkın geri dönmesi için önlemler alınıyordu.
Okuduğumuz araştırmada, 18 Ocak 1704'te Temeşvar muhafızlığına Ali Paşa'nın, Niş muhafızlığına ise Yusuf Paşa'nın atandığı kaydedilir. Nûhzâde Ahmed Paşa'nın adı bu çalışmada geçmez. Bu yüzden Hüsâmeddin'in verdiği Temeşvar beylerbeyiliği tarihi başka bir kaynakla doğrulanamamıştır. Onu Amasya sancağına getiren Amcazâde Hüseyin Paşa ise 1697'de sadrazam olmuş, Kavala'ya atanmasında bu ilişkinin payı Hüsâmeddin'in metninde açıkça belirtilmiştir. Maddede anılan "fenâ idâre" suçlamasının neye dayandığı, ya da öldürülmesinin nedeni, başka kaynaklarda bulunamamıştır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 186–186. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Eyüp Kul, "Temeşvar Eyaleti'ne Nizam Verme Çalışmaları ve Temeşvar'ın Kaybı Öncesinde Yapılan Faaliyetler (1700-1715)", History Studies, 11/3, Haziran 2019, s. 1009–1029.
Kitaplar
- Abdülkadir Özcan, "Ahmed Paşa, Kavanoz", TDV İslâm Ansiklopedisi (Amcazâde Hüseyin Paşa'nın sadrazamlığı hakkında).