Amasya eşrâfından Mustafa Bey bin Abdurrahman Bey bin Eyüp Paşa’nın mahdûmudur. Torumtay evlâdından Fatıma Hânım binti Ahmed Bey’den doğdu. Vâlidesinin vefâtıyla Torumtay vakfının nısf-ı tevliyetine mutasarrıf oldu.
Esasen sipâhi olup, ba’zı vüzerânın dâ’ire-i kethüdâlığında bulundu. 1115 rebîülevvelinde Nişâncı Ahmed Paşa’ya intisâb ederek sadâretinde kapıcılar kethüdâsı olmuşdu. Senesi recebinde [602] sadr-ı müşârün-ileyhin azl ve habsinde firâr ve ihtifâ ederek Amasya’ya geldi. 1118 senesi cumâdelâhiresinin dokuzuncu günü vefât etdi. Mahdûmları Mustafa, Abdurrahman Ağalardır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya eşrafından Mustafa Bey'in oğludur; Mustafa Bey, Abdurrahman Bey'in, o da Eyüp Paşa'nın oğludur. Torumtay soyundan Ahmed Bey'in kızı Fatıma Hanım'dan doğdu. Annesinin ölümüyle Torumtay Vakfı'nın tevliyetinin yarısına sahip oldu.
Aslen sipahiydi; bazı vezirlerin kâhyalığını yaptı. 1115 rebîülevvelinde [1703] Nişancı Ahmed Paşa'ya bağlanarak onun sadrazamlığında kapıcılar kethüdası olmuştu. Aynı yılın recebinde adı geçen sadrazamın görevden alınıp hapsedilmesi üzerine kaçıp saklandı ve Amasya'ya geldi. 1118 cemâziyelâhirinin dokuzuncu günü [1706] vefat etti. Oğulları Mustafa ve Abdurrahman Ağalardır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: şehrin ileri gelen, itibarlı aileleri
- vakfın nısf-ı tevliyeti: bir vakfın yönetim hakkının yarısı
- mutasarrıf olmak: bir şeye sahip olmak, ona hükmetmek
- dâ'ire-i kethüdâlık: bir vezirin ya da paşanın çevresinde kâhyalık, yöneticilik
- kapıcılar kethüdası: saray kapıcılarının yöneticisi
- intisâb: bağlanmak, himayesine girmek
- firâr ve ihtifâ: kaçıp saklanmak
- mahdûm: oğul
Nişancı Ahmed Paşa ile Bağlantısı
Maddede adı geçen Nişancı Ahmed Paşa, bir önceki maddedeki Kavanoz Ahmed Paşa'dır; aynı kişi Sührablı ve Nişancı adlarıyla da anılır. Eyüp Paşazâde Ahmed Ağa, bu paşanın sadrazamlığı sırasında kapıcılar kethüdası olmuş, paşanın görevden alınmasıyla birlikte kaçmıştır. Ansiklopedi maddesine göre Kavanoz Ahmed Paşa 22 Ağustos 1703'te sadrazam olmuş ve 17-18 Kasım 1703'te (8-9 Receb 1115) görevden alınıp Sakız'a sürülmüştür. Hüsâmeddin'in "1115 recebi" kaydı bu tarihlerle uyuşur. Ahmed Ağa'nın paşayla birlikteliği, paşanın sadrazamlığının kısa üç ayına denk gelir.
Torumtay Vakfı
Torumtay adı Amasya'da, Gök Medrese'nin hemen karşısındaki Torumtay Türbesi'yle bilinir. Türbe, 1278'de Amasya Valisi Seyfeddin Torumtay tarafından yaptırılmıştır ve içinde Torumtay'ın yanı sıra çocukları ile torunlarının da mezarları bulunur. Hüsâmeddin'in sözünü ettiği vakfın tam olarak neleri kapsadığı bu maddede belirtilmez; vakfın bu türbeyle ilişkisi okuduğumuz kaynaklardan doğrulanamamıştır.
Vakfın tevliyeti, Hüsâmeddin'in anlatımında Amasya eşrafı arasında el değiştirir. Ahmed Ağa, annesi Fatıma Hanım Torumtay soyundan olduğu için tevliyetin yarısına sahip olmuştur. Kitabın aynı cildindeki Gürcüzâde İbrâhim Bey maddesinde de aynı vakıf anılır: Babası Mehmed Bey 1114'te ölen Torumtay vakfı mütevellisi olarak geçer, İbrâhim Bey ise kardeşi İsmâil Bey'in ölümünden sonra, 1132'den itibaren vakfa mütevelli olmuştur. Tevliyet payının bölünebildiği bu kayıtlardan anlaşılmaktadır.
Eyüp Paşa, Abdurrahman Bey ve Fatıma Hanım'ın babası Ahmed Bey hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 187–187. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 154–156 (Gürcüzâde İbrâhim Bey maddesi; Torumtay vakfı tevliyeti).
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar
- "Torumtay Türbesi", Kültür Portalı, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Amasya).