Köprülüdür. Mukaddimât-ı ulûmu Kara Müderriszâde Ahmed Efendi’den ahzedib Amasya’ya geldi. Burada fuzalâdan Pîrîzâde Hüseyin Efendi’den ikmâl-i tahsîl ederek avdet edib Köprü’de ders-i âm ve Hüseyin Ağa Câmii şerîfine imâm ve hatîb oldu.
Bu vazifesine kanâ’atle yıllarca tedrîs-i ulûm edib “Hatîb Efendi” demekle iştihâr etdi. 1114’de hitâbeti dâmâdı Hüseyin Efendi’ye ve 1115’de imâmeti de mahdûmu Hâfız Mehmed Efendi’ye kasr-ı yed ve ferâgât ederek 1116’da dâr-ı bekâya rihlet eyledi. Meşâhîr-i ulemâ ve sulehâdandır.
Mahdûmu Hâfız Mehmed Efendi 1141’de ve diğer mahdûmu Mustafa Efendi 1148’de vefât etdi. Bunun mahdûmu Hâfız Ahmed Efendi 1190’da vefât edib bunun mahdûmu Hâfız Mustafa Efendi de imâm ve hatîb olduğu halde 1222’de vefât etdi. Bunun oğulları Hüseyin Arif Efendi 1263’de ve Mehmed Muhtar Efendi 1267’de ve Lütfullah Efendi 1271’de vefât etdiler. Bunlara “Hatîbzâdeler” dendi. [597]
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Temel ilimleri Kara Müderriszâde Ahmed Efendi'den alıp Amasya'ya geldi. Burada âlimlerden Pîrîzâde Hüseyin Efendi'nin yanında öğrenimini tamamlayıp geri döndü; Köprü'de herkese açık ders verdi ve Hüseyin Ağa Camii'ne imam ve hatip oldu.
Bu görevle yetinerek yıllarca ilim öğretti ve "Hatîb Efendi" diye tanındı. 1114'te [1702-03] hatiplik görevini damadı Hüseyin Efendi'ye, 1115'te [1703-04] imamlığı da oğlu Hâfız Mehmed Efendi'ye devredip hakkından vazgeçerek 1116'da [1704-05] vefat etti. Tanınmış âlimlerden ve iyi kimselerdendir.
Oğlu Hâfız Mehmed Efendi 1141'de [1728-29], diğer oğlu Mustafa Efendi 1148'de [1735-36] vefat etti. Mustafa Efendi'nin oğlu Hâfız Ahmed Efendi 1190'da [1776-77] ölmüş, onun oğlu Hâfız Mustafa Efendi de imam ve hatip iken 1222'de [1807-08] vefat etmiştir. Bunun oğulları Hüseyin Arif Efendi 1263'te [1846-47], Mehmed Muhtar Efendi 1267'de [1850-51], Lütfullah Efendi 1271'de [1854-55] öldüler. Bunlara "Hatîbzâdeler" denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mukaddimât-ı ulûm: temel, giriş niteliğindeki ilimler
- ahz etmek: almak, öğrenmek
- fuzalâ: fazilet ve ilim sahibi kimseler
- imâm ve hatîb: namaz kıldıran ve cuma hutbesini okuyan görevli
- kasr-ı yed ve ferâgât: görevden elini çekip hakkından vazgeçmek
- dâmâd: damat
- dâr-ı bekâya rihlet: ölmek ("kalıcılık yurduna göçmek")
- sulehâ: iyi, dindar kimseler
Bir Hatip Ailesinin Beş Kuşağı
Metnin dikkat çeken yanı, bir caminin imamlık ve hatiplik görevinin aynı aile içinde el değiştirmesidir. Hatîb Efendi 1114 ve 1115'te bu hizmetleri sağlığında damadına ve oğluna bırakmıştır. Kitabın verdiği soy sırasında Hatîb Efendi'den 1271'de ölen torunlarına kadar beş kuşak sayılır ve bu sürede en az üç kişinin imam ya da hatip olduğu, diğerlerinin ise yalnızca ölüm yıllarıyla anıldığı görülür. Böyle aile kayıtları, Hüsâmeddin'in kitabında kimin hangi mahallede hangi görevi yürüttüğünü yüzyıllar boyunca izlemeyi mümkün kılar.
Köprü, Amasya'ya bağlı bugünkü Vezirköprü'dür. Hüseyin Ağa Camii'ne, Kara Müderriszâde Ahmed Efendi'ye ve Pîrîzâde Hüseyin Efendi'ye ilişkin başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Bu nedenle ailenin soyu ve görevleri yalnızca Hüsâmeddin'in kaydına dayanmaktadır.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 186–186. amasya.bel.tr