Amasyalıdır. Şeyhü’l-kurra Yûsuf Efendi bin Abdullatîf bin İsmâil mahdûmudur. Pederinden ahz-ı kırâ’at ve tahsîl-i vücûh edib, sâir ulemâdan da ulûm-ı Arabîye ahz ü tahsîl ederek, pederiyle beraber 1099’da İstanbul’a gitdi. Orada savt ü edâsıyla ve ilm ü ahlâkıyla kesb-i ma’rûfiyyet edib Ayasofya câmiînde ders-i âm ve Timurkapu’da Daye Hâtun mescidine imâm ve nakîbü’l-eşrâf Seyrekzâde es-Seyyid Yunus Efendi’nin vakfından vazife almak üzere şeyhü’l-kurra olduğu halde 1119 senesi cumâdelâhiresinde vefât etdi.
Âlim, muttakî, hâfız-ı Kur’ân bir şeyhü’l-kurra idi. Yerine birâderi Hâfız Mehmed Efendi ile mahdûmu fâzıl-ı meşhûr Abdullah Efendi şeyhü’l-kurra oldu. Kezâ fi’l-kuyûd mahdûmu Yûsuf Efendi ve bunun mahdûmu Hâfız Ahmed Efendi de meşâyîh-i kurrâdan idi. Yûsuf Efendi de 1274 cumâdelâhirde vefât etmişdi. 36/174
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Şeyhülkurrâ (kıraat hocalarının başı) Yûsuf Efendi'nin oğludur; Yûsuf Efendi, Abdüllatîf'in, o da İsmâil'in oğludur. Babasından Kur'an okuma usulünü ve kıraat vecihlerini öğrendi, öteki âlimlerden de Arap dili ilimlerini tahsil etti ve 1099'da [1687-88] babasıyla birlikte İstanbul'a gitti. Orada sesi ve okuyuşuyla, ilmi ve ahlâkıyla tanınıp Ayasofya Camii'nde herkese açık ders verdi; Timurkapu'daki Daye Hatun Mescidi'ne imam oldu. Nakîbüleşraf Seyrekzâde Seyyid Yunus Efendi'nin vakfından görev alarak şeyhülkurrâ iken 1119 cemâziyelâhirinde [1707-08] vefat etti.
Âlim, takvâ sahibi, Kur'an'ı ezbere bilen bir şeyhülkurrâydı. Yerine kardeşi Hâfız Mehmed Efendi ile oğlu, fazilet sahibi ve ünlü Abdullah Efendi şeyhülkurrâ oldu. Yine kayıtlarda geçtiği üzere oğlu Yûsuf Efendi ve onun oğlu Hâfız Ahmed Efendi de kurrâ şeyhlerindendi. Yûsuf Efendi 1274 cemâziyelâhirinde [1857-58] vefat etmişti. 36/174
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- şeyhülkurrâ: Kur'an okuyucularının (kurrâ) başı; kıraat ilminde en üst makam
- ahz-ı kırâ'at ve tahsîl-i vücûh: Kur'an okuma usulünü alıp okuyuş çeşitlerini (kıraat vecihlerini) öğrenmek
- ulûm-ı Arabîye: Arap dili ve edebiyatıyla ilgili ilimler
- savt ü edâ: ses ve okuyuş
- nakîbü'l-eşrâf: seyyidlerin (Peygamber soyundan gelenlerin) başkanı
- muttakî: Allah'tan korkan, dindar
- hâfız-ı Kur'ân: Kur'an'ı ezbere bilen
- meşâyîh-i kurrâ: kıraat şeyhleri
- fi'l-kuyûd: kayıtlarda geçtiği üzere
Amasyalı Kıraat Âlimleri Ailesi
Madde, Amasya'dan İstanbul'a giden ve orada kıraat alanında ün kazanan bir ailenin kısa tarihidir. Hüsâmeddin'in verdiği bilgi, ünlü bir İstanbullu kıraat âliminin biyografisiyle tutarlıdır. Yûsufefendizâde olarak anılan Abdullah Hilmi Efendi'nin (1066/1656-1167/1754) babası Şeyhülkurrâ Mehmed Efendi, dedesi ise Amasyalı Reîsülkurrâ Yûsuf Efendi'dir. Ansiklopedi maddesine göre Abdullah Hilmi Efendi İstanbul'da doğmuştur. Bazı kaynaklarda Amasya'da doğduğu yazılsa da, hem doğumuna düşülen 1066 tarihi hem de babasının Nakilbent Camii'nde imamlık yapması bunun doğru olmadığını gösterir. Hıfzını tamamlayıp babasından kıraat dersleri almış, Sultan Ahmed Camii şeyhülkurrâlığı gibi görevlerde bulunmuş, III. Ahmed döneminde sarayda Sahîh-i Buhârî okutmuş, 1167'de 101 yaşında vefat etmiştir.
Bu durumda Hüsâmeddin'in "yerine kardeşi Hâfız Mehmed Efendi ile oğlu Abdullah Efendi şeyhülkurrâ oldu" cümlesindeki "oğlu" sözcüğü, en yakın ad olan Hâfız Mehmed Efendi'ye bağlanırsa ansiklopedi maddesiyle örtüşür: Mehmed Efendi'nin oğlu Abdullah, Ahmed Efendi'nin yeğenidir. Metindeki bu belirsizliği çözecek başka kayıt bulunamamıştır. Yûsuf Efendi'nin 1274'te ölmesi ise Abdullah Hilmi'nin 1754'te ölmüş olmasıyla birlikte düşünüldüğünde, metinde adı geçen Yûsuf Efendi'nin sonraki bir kuşağa ait olduğunu gösterir.
Daye Hatun Mescidi ve İstanbul'daki Görev
Metindeki Daye Hâtun, Fâtih Sultan Mehmed'in süt annesidir. Bir İstanbul ansiklopedisi maddesine göre asıl adı Hand Hatun olup İstanbul'da Tarakçılar civarında bir cami, Demirkapı'da bir mescit ve Edirne'de bir cami yaptırmıştır. Hüsâmeddin'in "Timurkapu" dediği semt bu Demirkapı olabilir (Timur eski Türkçede "demir" demektir). Ancak bunu doğrulayan bir kayda ulaşılamadı. Nakîbüleşraf Seyrekzâde Seyyid Yunus Efendi'nin vakfı konusunda başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Metnin sonundaki "36/174" ibaresi, kitabın bir kayda yaptığı gönderme gibi görünür; anlamı doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 187–188. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Kitaplar