Amasya’nın Karatay Mahallesi eşrâfından esbak Çuhadâr-ı şehriyârî el-Hâc Ahmed Ağa’nın oğludur. Erbâb-ı tımârdan olup [283] ba’zı vüzerâya hizmet ve Ragıb Mehmed Paşa’ya intisâb ederek sadâretinde teayyün etdi. İrtihâlinde Amasya’ya gelip a’yân meclisi a’zâsı olduğu hâlde 1178’de vefât etdi. Meşâhîr-i a’yân ve ağniyâdan idi. Mahdûmu el-Hâc Ahmed Ağa da “Çuhadâr oğlu” demekle meşhûr a’yândan idi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ebûbekir Ağa-Çuhadârzâde el-Hâc
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 94 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın Karatay Mahallesi eşrafından, padişahın eski çuhadarı el-Hâc Ahmed Ağa'nın oğludur. Tımar sahiplerindendi; bazı vezirlerin hizmetinde bulundu ve Râgıb Mehmed Paşa'ya intisap ederek onun sadaretinde sivrildi. Paşanın vefatı üzerine Amasya'ya gelip âyan meclisi üyesi olduğu hâlde 1178 [1764-65] yılında vefat etti. Âyanın meşhurlarından ve zenginlerindendi. Oğlu el-Hâc Ahmed Ağa da "Çuhadar oğlu" diye tanınan meşhur âyandandı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: ileri gelenler, soylu kişiler
- çuhadâr-ı şehriyârî: padişahın çuhadarı, padişahın şahsi hizmetindeki saray görevlilerinden
- erbâb-ı tımâr: tımar sahipleri
- intisâb etmek: bir büyüğün maiyetine girmek
- teayyün etmek: sivrilmek, tanınmak
- irtihâl: göçme, ölüm
- ağniyâ: zenginler
Karatay Mahallesi
Ebûbekir Ağa'nın ailesinin oturduğu Karatay Mahallesi, Hüsameddin'in birinci ciltteki tarifine göre İçeri Şehir'deydi. Doğusunda Câmi-i Enderûn, batısında Kurşunlu, güneyinde Hâtuniye mahalleleri, kuzeyinde de dağ bulunuyordu. Mahalle adını, kale dizdarlığı ve Amasya muhafızlığı yapan Selçuklu emirlerinden Celâleddin Karatay'dan almıştır. Hüsameddin, Câmi-i Enderûn Mahallesi'nin de bir zamanlar Karatay Mahallesi'nden ayrıldığını yazar. Bugün Amasya merkez ilçesinin kırk mahallesi arasında Karatay adı yoktur.
Koca Râgıb Mehmed Paşa'nın Maiyetinde
Ebûbekir Ağa'nın sivrildiği Râgıb Mehmed Paşa, XVIII. yüzyılın en tanınmış sadrazamlarından Koca Râgıb Paşa'dır. Diplomat, şair ve tarihçi kimliğiyle de bilinen paşa, uzun bir kâtiplik ve reisülküttaplık hayatından sonra 1744'te vezir rütbesiyle Mısır valisi olmuş, on üç yıl boyunca Mısır, Aydın, Sayda, Rakka, Halep ve Şam valiliklerinde bulunmuştur. Hüsameddin'in "bazı vezirlere hizmet" ettikten sonra Râgıb Paşa'ya intisap ettiğini söylediği yıllar büyük ihtimalle bu valilik dönemine düşer, ancak bunu gösteren bir kayda rastlanmadı.
Râgıb Paşa 8 Cemâziyelâhir 1170 [28 Şubat 1757] tarihinde sadrazam olmuş, III. Osman'ın ölümünden sonra III. Mustafa döneminde de makamını korumuş ve altı yılı aşan sadaretinin sonunda, 24 Ramazan 1176 [8 Nisan 1763] gecesi görevdeyken vefat etmiştir. Naaşı İstanbul'da Koska'da yaptırdığı külliye içindeki türbesine gömülmüştür. Hüsameddin'in Ebûbekir Ağa için "irtihâlinde Amasya'ya gelip" demesi bu tarihe denk gelir: efendisinin ölümüyle İstanbul'daki dayanağını yitiren Ebûbekir Ağa memleketine dönmüş, âyan meclisine girmiş ve bir iki yıl sonra, 1178 [1764-65] yılında vefat etmiştir.
Ebûbekir Ağa ve oğlu Çuhadaroğlu el-Hâc Ahmed Ağa hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 94. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 1-4. Ciltler, Amasya Belediyesi e-kitap, 1. Cilt, "Karatay Mahallesi" ve "Câmi-i Enderûn Mahallesi".
Akademik çalışmalar
- Mehmet Yılmaz Akbulut, "Râgıb Paşa", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/ragib-pasa).
Diğer kaynaklar
- Amasya Merkez ilçesi güncel mahalle listesi (sehirsorgula.com/amasya-merkez-mahalleleri).