Amasyalı vüzerâdan Taşcızâde Ebûbekir Paşa’nın mahdûmu el-Hâc Ahmed Bey’in oğludur. Buna “Paşazâde” de denirdi. Züamâdan olup 1170’de alaybeyi vekili, 1171’de Amasya alaybeyi oldu. 1173 zilhiccesinde vefât etdi. Mahdûmu el-Hâc Ahmed Bey’dir.
Diğer Kürd Bekir oğlu es-Seyyid el-Hâc Ebûbekir Bey bin mîr-livâ es-Seyyid Mustafa Bey bin es-Seyyid Ebûbekir Ağa da meşâhîr-i züamâdan olup 1174’de Amasya alaybeyi idi. Eşkıyâ harbinde hizmetler etdi. 1176 sâlinden sonra vefât eyledi. Oğulları Ahmed, Mustafa Beyler de züamâdandır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalı vezirlerden Taşcızâde Ebûbekir Paşa'nın oğlu el-Hâc Ahmed Bey'in oğludur. Buna "Paşazâde" de denirdi. Zeamet sahiplerindendi; 1170 [1756-57] yılında alaybeyi vekili, 1171 [1757-58] yılında Amasya alaybeyi oldu. 1173 yılı Zilhicce ayında [Temmuz-Ağustos 1760] vefat etti. Oğlu el-Hâc Ahmed Bey'dir.
Diğer bir Ebûbekir de Kürd Bekir oğlu es-Seyyid el-Hâc Ebûbekir Bey bin Mirliva es-Seyyid Mustafa Bey bin es-Seyyid Ebûbekir Ağa'dır; o da zeamet sahiplerinin meşhurlarından olup 1174 [1760-61] yılında Amasya alaybeyi idi. Eşkıya ile yapılan savaşta hizmetler gördü. 1176 [1762-63] yılından sonra vefat etti. Oğulları Ahmed ve Mustafa Beyler de zeamet sahiplerindendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- vüzerâ: vezirler
- züamâ: zeamet sahipleri (tekili zaîm); geliri 20.000 akçeyi aşan büyük dirlik sahibi, kumanda kademesindeki sipahiler
- alaybeyi: bir sancaktaki tımarlı sipahilerin komutanı
- mîr-livâ: sancak beyi; sancak beyliği rütbesi
- meşâhîr: meşhurlar
- eşkıyâ harbi: haydutlara karşı yapılan savaş
- eylemek: etmek
Dedesi Taşcızâde Ebûbekir Paşa
"Paşazâde" lakabı, Ebûbekir Bey'in dedesi Taşcızâde Ebûbekir Paşa'dan gelir. Hüsameddin'in aynı ciltte anlattığına göre paşa, Amasya'nın Şeyh Garîk Mahallesi eşrafındandı. 1047 [1637-38] yılında sipahi olmuş, Köprülü Mehmed Paşa'ya ve oğlu Fâzıl Ahmed Paşa'ya intisap ederek Galata voyvodalığına, 1083 [1672] yılında sadaret kethüdalığına yükselmiş, 1088 [1677] yılında vezirlikle Bosna valisi, ardından Sivas ve Erzurum valisi olmuş, 1094 [1683] yılında Viyana önünde şehit düşmüştür. Osmanlı Bosna valileri listelerinde 1676-1677 yıllarında "Hacı Ebûbekir Paşa" adının yer alması bu bilgiyle uyuşur. Hüsameddin paşanın oğullarını Mehmed ve Ahmed Beyler olarak verir ve "Ahmed Beyzâde Ebûbekir Bey olup bunlara Bekir Paşazâdeler dendi" diye ekler. Bu madde sahibi, işte bu Ahmed Bey'in oğludur. Aynı ailenin bir başka kolundan, paşanın kardeşi ve kethüdası Mustafa Ağa'nın oğlu Taşcızâde Ebûbekir Ağa ise 1157 [1744] yılında Nadir Şah savaşında şehit düşmüştür.
Alaybeyilik
Maddede anılan iki Ebûbekir Bey de Amasya alaybeyisidir. Alaybeyi tımarlı sipahi kumandanlarından biriydi ve terfi ettiğinde sancak beyi olabilirdi. Timar düzeninde zaîmlerden biri seçilerek kendisine alaybeyi unvanı verilir, bu kişi sancak içindeki sipahilerle ilgili bütün işlerden sorumlu tutulurdu. Geliri 20.000 akçeyi aşan dirliklere zeamet, sahiplerine de kumanda kademesindeki kişi anlamında zaîm denirdi. Maddede iki Ebûbekir Bey'in de "züamâdan" diye tanıtılması, alaybeyinin zaîmler arasından seçilmesi kuralına uygundur. 1170 ile 1174 yılları arasında görevin iki ayrı Ebûbekir Bey arasında el değiştirmesi, Hüsameddin'in bu iki kişiyi aynı maddede anmasının sebebidir.
Kürd Bekir oğlu Ebûbekir Bey'in katıldığı "eşkıya harbi"nin hangi olay olduğu metinden anlaşılmaz. Babası es-Seyyid Mustafa Bey'in mirliva olması, ailenin sancak beyliği seviyesinde bir rütbeye ulaştığını gösterir. Başka kaynaklarda bu iki Ebûbekir Bey'e dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 94. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 6-8. Ciltler, Amasya Belediyesi e-kitap, 6. Cilt, "Ebûbekir Paşa-Taşcızâde" ve "Ebûbekir Ağa-Taşcızâde" maddeleri.
Akademik çalışmalar
- Ziya Kazıcı, "Alay", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/alay--osmanli).
- Halil İnalcık, "Timar", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/timar).
Diğer kaynaklar
- "List of Ottoman governors of Bosnia", en.wikipedia.org.