Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 95 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Kuşbâz Tekkesi şeyhi es-Seyyid Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Ulemâdan tahsîl-i ulûm ederek 1167’de pederinin vefâtı üzerine Hızır Paşa Câmii vâ’izi, Kuşbaz Tekkesi şeyhi olup Hızır Paşa Mahallesi halkının kutbu tanındı. Yıllarca tedrîs, va’az ve irşâd ile iştigâl edib 1193 cumâdelûlâsının on birinde dâr-ı na’îme irtihâl etdi.
Kibâr-ı meşâyîh ve ulemâdan, sâlih, nîk nefes bir zât idi.
Kuşbaz Tekkesi şeyhi es-Seyyid Mehmed Efendi'nin oğludur. Âlimlerden ilim tahsil etti; 1167'de [1753-54] babasının ölümü üzerine Hızır Paşa Camii vaizi ve Kuşbaz Tekkesi şeyhi oldu ve Hızır Paşa Mahallesi halkı arasında manevî önder olarak tanındı. Yıllarca ders, vaaz ve irşadla uğraştıktan sonra 11 Cemâziyelevvel 1193 [Mayıs 1779] tarihinde ebedî âleme göçtü.
Büyük şeyhlerden ve âlimlerden, sâlih, nefesi bereketli bir zattı.
Ebûbekir Efendi'nin babasından devraldığı Kuşbaz Tekkesi, Amasya'nın Halvetî tekkelerindendir. Kadir Özköse'nin Amasya'daki Halvetiyye tekkeleri üzerine yaptığı çalışmaya göre tekke 961 [1554] yılında Amasya'daki Halvetî şeyhlerinden Yâkub Efendi tarafından kurulmuş ve vakıfları düzenlenmiştir. Yâkub Efendi ömrünün sonuna kadar tekkenin şeyhliğini yürütmüş, ondan sonra Şeyh Abdurrahman Efendi, ikinci Yâkub Efendi ve Şeyh Hasan Efendi bu postta bulunmuştur. Tekkenin yeri, Yakub Paşa dairesinin doğu tarafında, bugünkü Çilehane Camii'nin doğusundaki meydana bakan yerdir. Bu da Kuşbaz Tekkesi'ni, 1412'de Ankara Beylerbeyi Pazarlıoğlu Yâkub Paşa'nın kurduğu ve halk arasında Çilehâne Tekkesi diye anılan büyük Halvetî merkezinin hemen yanına yerleştirir. Amasya, Halvetiyye'nin Anadolu'da en yaygın olduğu şehirlerden biriydi ve Pîrler semtindeki bu tekkeler o yaygınlığın merkezinde duruyordu.
Özköse'nin verdiği şeyhler silsilesi XVI. yüzyıldan öteye geçmez; XVIII. yüzyılda tekkede bulunan es-Seyyid Mehmed Efendi ile oğlu Ebûbekir Efendi'nin adları bu kısa listede yer almaz. Hüsameddin'in kaydı, tekkenin XVIII. yüzyılda da babadan oğula geçen bir meşihatla yaşadığını göstermesi bakımından değerlidir. Daha sonra yıkılan tekkenin vakıfları 1897'de Maarif'in eline geçmiştir.
Ebûbekir Efendi'nin vaizlik ettiği Hızır Paşa Camii, II. Murad'ın lalası Yörgüç Paşa'nın kardeşi Hayreddin Hızır Paşa tarafından 1466'da yaptırılmıştır. Cami başlangıçta hamam, medrese ve şadırvanla birlikte bir külliye iken bugün yalnızca cami ile hamam ayaktadır. Erken Osmanlı mimarisinde görülen, Amasya'da Bayezid Paşa ve Yörgüç Paşa camilerinde de örneği bulunan zaviyeli, ters T planlı camilerdendir. Arazinin dik eğimi yüzünden girişi kuzeyden değil doğudan verilmiş, şadırvan da bu cepheye konmuştur. Cami bugün de adını taşıyan Hızırpaşa Mahallesi'nde, tren istasyonunun yukarısındaki yamaçta ibadete açıktır.
Burada bir ayrıma dikkat etmek gerekir. Amasya'da bir de Hızır Paşa Tekkesi bulunuyordu; Özköse'ye göre bu tekke 971 [1564] yılında Yörgüçpaşazâdelerden Beylerbeyi Hızır Paşa tarafından eski Şamice Mahallesi'nde, bugünkü Gökmedrese Camii'nin batı taraflarında kurulmuş ve 1730'da yanarak yok olmuştur. Hüsameddin'in metni Ebûbekir Efendi'yi açıkça Hızır Paşa Camii'nin vaizliğiyle ve Kuşbaz Tekkesi'nin şeyhliğiyle anar; adı benzeyen bu tekkeyle karıştırılmamalıdır. Kuşbaz Tekkesi Pîrler semtinde, Hızır Paşa Camii ise Hızırpaşa yamacında bulunduğuna göre, şeyhin tekkesinden ayrı bir mahallede de vaiz olarak halkla bağ kurduğu ve Hüsameddin'in "Hızır Paşa Mahallesi halkının kutbu" sözünün bu vaizlikten geldiği düşünülebilir.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.