AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ebûbekir Efendi-Merzifonî

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 102 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Merzifonlu Ahmed Efendi’nin oğludur. Amasya ve İstanbul’da tahsîl-i ulûm etdikden sonra mekteb-i nüvvâba girip şehâdet-nâme aldı. Yıllarca kazâ ve livâlarda icrâ-yı niyâbet ve [311] infâz-ı ahkâm-ı şer’iat ederek 1291 hudûdunda vefât etdi. Ulemâdan, zekî, mümtezic, zî-servet idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Merzifonlu Ahmed Efendi'nin oğludur. Amasya'da ve İstanbul'da ilim tahsil ettikten sonra Mekteb-i Nüvvâb'a (kadı yetiştiren okul) girip diploma aldı. Yıllarca kaza ve sancaklarda naiplik yaparak ve şeriat hükümlerini uygulayarak 1291 [1874] dolaylarında öldü. Âlimlerdendi; zeki, uyumlu ve varlıklı biriydi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mekteb-i nüvvâb: naip (şer'î hâkim) yetiştiren okul
  • şehâdet-nâme: diploma
  • livâ: sancak
  • icrâ-yı niyâbet: naiplik görevini yürütme
  • infâz-ı ahkâm-ı şer'iat: şeriat hükümlerini uygulama
  • mümtezic: geçimli, uyumlu
  • zî-servet: varlıklı

Tanzimat'ın Kadı Okulu

Nâib sözlükte "bir makamın sorumluluğunu asıl sahibi yerine geçici olarak yüklenen kimse" demektir; Osmanlı yargı teşkilatında uzun süre kadının vekili anlamında kullanılmıştır. Merzifonlu Ebûbekir Efendi, Tanzimat döneminde kadılık mesleğinin yeniden düzenlenmesiyle yetişen ilk kuşak hâkimlerdendir. Eskiden kadılar medrese içinde yetişir, tayin ve denetimleri kazaskerlik makamınca yapılırdı. 5 Nisan 1855'te yapılan düzenlemeyle bütün şer'î hâkimler için "kadı" yerine "nâib" adı kullanılmaya başlandı; naipler bilgi ve yeteneklerine göre beş sınıfa, görev yerleri de beş dereceye ayrıldı. Merkeze yakın kazalarda görev süresi on sekiz, uzak olanlarda yirmi dört ay olarak belirlendi.

Aynı yıl, 17 Ağustos 1855'te, naip adaylarının kısa sürede gerekli bilgiyi edinmeleri için Süleymaniye Camii yakınındaki Mekteb-i Ulûm-i Edebiyye binası Muallimhâne-i Nüvvâb olarak açıldı. İki yıl süren öğrenimde Arapça, düzgün yazı, İslâm hukukunun muâmelât kısmı, miras hukuku ve şer'î belge düzenleme usulü öğretiliyordu. Okul her yıl yirmi beş ile otuz arasında mezun veriyordu. Kurum 10 Aralık 1883 tarihli bir düzenlemeyle Mekteb-i Nüvvâb, 1908'de Mekteb-i Kudât adını almıştır.

Ebûbekir Efendi 1291 [1874] dolaylarında öldüğüne göre okula onun öğrencilik yıllarında Muallimhâne-i Nüvvâb deniyordu; Hüsameddin okulu kendi zamanındaki adıyla anmaktadır. Ebûbekir Efendi'nin görev yaptığı kaza ve sancaklara dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 102–102. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler