Amasyalıdır. A’yân-ı ulemâdan Ziyarelizâde Mevlânâ Şerefeddîn Ya’kûb Çelebi bin Mevdûd Çelebi bin Ali ez-Ziyârî mahdûmdur. Kibâr-ı kudât ve ulemâdan Şemseddîn Mehmed bin Mûsâ el-Hallâtî ve Mevlânâ Ebu’l-Fazl Ahmed bin Mehmed es-Sinobî gibi fuzalâdan ahz-ı ulûm ederek ders-i âm oldu.
Ba’dehû Amasya kadı’l-kudâtı Mevlânâ İmâdeddîn Ömer bin el-Hallâtî nâibi olarak yıllarca hizmet-i şer’iyyede bulundu. Amasya emîri Musliheddîn Kutluşâh ve mahdûmu beylerbeyi [313] Hacı Şâdgeldi Padişâh devrinde Amasya kadı’l-kudâtı oldu. 767’de vefât etdi. Fâzıl, kâmil bir zât idi. Mahdûmu Mevlânâ Sa’ideddîn Mevhûb Çelebi ve birâderi Mevlânâ Takiyyeddîn Osmân Çelebi’dir. Diğer mahdûmu Ya’kûb Çelebi’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Âlimlerin ileri gelenlerinden Ziyârelizâde Mevlânâ Şerefeddîn Ya'kûb Çelebi'nin oğludur; Ya'kûb Çelebi Mevdûd Çelebi'nin, o da Ali ez-Ziyârî'nin oğludur. Büyük kadılardan ve âlimlerden Şemseddîn Mehmed bin Mûsâ el-Hallâtî ile Mevlânâ Ebu'l-Fazl Ahmed bin Mehmed es-Sinobî gibi bilginlerden ilim tahsil ederek herkese açık ders veren bir müderris (ders-i âm) oldu.
Sonra Amasya baş kadısı (kadı'l-kudât) Mevlânâ İmâdeddîn Ömer bin el-Hallâtî'nin nâibi, yani kadı vekili olarak yıllarca şer'î yargı hizmetinde bulundu. Amasya emîri Musliheddîn Kutluşâh ile onun oğlu beylerbeyi Hacı Şâdgeldi Padişah zamanında Amasya baş kadısı oldu. 767 [1365-66] yılında vefat etti. Erdemli, olgun bir zattı. Oğlu Mevlânâ Sa'îdeddîn Mevhûb Çelebi ve kardeşi Mevlânâ Takiyyeddîn Osmân Çelebi'dir. Öbür oğlu Ya'kûb Çelebi'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân-ı ulemâ: âlimlerin ileri gelenleri
- mahdûm: oğul
- kibâr-ı kudât: büyük, itibarlı kadılar
- fuzalâ: erdemli bilginler
- ahz-ı ulûm: ilim öğrenme, ders alma
- ders-i âm: herkese açık ders veren, yüksek dereceli müderris
- kadı'l-kudât: kadıların kadısı, baş kadı
- nâib: kadının vekili, yardımcı yargıç
- hizmet-i şer'iyye: şeriat mahkemesindeki yargı görevi
- birâder: kardeş
Kutluşah Ailesi ve Şâdgeldi Dönemi
Ebû Sa'îd Ahmed Çelebi'nin kadılık yaptığı yıllar, Amasya'nın Eretna Beyliği'nin gevşeyen otoritesi altında yarı bağımsız bir emirlik olarak yönetildiği döneme denk gelir. Hüsameddin'in "Amasya emîri" diye andığı Kutluşâh, kaynaklarda Hacı Kutlu Şah adıyla geçer; Hacı Şâdgeldi onun ikinci büyük oğludur. Bugünkü araştırmalara göre Şâdgeldi 1359 yılının Ağustos-Eylül aylarında Amasya emîri olmuş, başlangıçta Eretna Bey'e bağlı kalmış, onun ölümünden sonra kendi başına buyruk bir emir gibi hareket etmiş ve 1381'deki ölümüne kadar bu görevde kalmıştır. Kaynaklarda adı "Hacı Seyfeddin Şâdgeldi Padişah" biçiminde de anılır; Hüsameddin'in metindeki "Padişah" unvanı bu kullanımla örtüşür. Şâdgeldi'nin Amasya'da Mevlânâ Fahreddin İlyas'tan ders aldığı da kaydedilir.
Hüsameddin'in verdiği 767 [1365-66] ölüm tarihi bu çerçeveyle uyuşur: Ahmed Çelebi'nin baş kadılığı, Şâdgeldi'nin emirliğinin ilk yıllarına rastlamış olmalıdır. Metinde kendisinden önce bu makamda bulunan İmâdeddîn Ömer el-Hallâtî'nin adı geçer. Hocası Şemseddîn Mehmed el-Hallâtî ile aynı nisbeyi taşıması, Amasya'da bu dönemde kadılık ve müderrislik görevlerinin birkaç köklü ilim ailesi arasında el değiştirdiğini düşündürür; ancak bu ailenin ayrıntılı soy kaydı burada ele alınan kaynaklarda doğrulanamamıştır.
Ziyâre ve Ziyârelizâdeler
Ailenin taşıdığı "ez-Ziyârî" ve "Ziyârelizâde" adları Ziyâre'ye nisbettir. Hüsameddin kitabının bir başka yerinde Ziyâre'den sabahleyin Amasya'ya gelen birinin Aynalı Mağara önünden geçtiğini anlatır; bu da yerin şehrin doğusunda, ırmak boyunca uzanan yol üzerinde olduğunu gösterir. Bugün Amasya merkez ilçesine bağlı Ziyaret adlı bir belde bulunmaktadır; Ziyâre'nin bu yerleşimle aynı olması kuvvetle muhtemeldir, ancak bu bir çıkarımdır. Ahmed Çelebi'nin kendisine, oğullarına ve kardeşine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar