AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ebûbekir Paşa-Hacı Bekirzâde es-Seyyid

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 101 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya a’yânından Hacı Efendizâde es-Seyyid el-Hâc Ebûbekir Ağazâde es-Seyyid el-Hâc Ahmed Ağa’nın mahdûmu olduğu Sicill-i Nüfûsda mukayyeddir. Züamâdan iken 1238’de küşâd edilen Sipâhî Ocağının kethüdâyeri ve sipâhîler ağası oldu. [308]

1242’de Nizâmiyye süvârî yüzbaşısı olduğu hâlde Rus harbine gitdi. 1244’de Erzurum’da gösterdiği yararlık üzerine binbaşı, 1248’de kâ’im-makâm, 1253’de Amasya mîralayı ve zâbıta müdürü olup 1254’de Nizib harbine gitdi.

Orada gösterdiği liyâkat üzerine Irak ordusu erkânından olup Bağdâd merkez kumandanı ve 1262’de mîr-livâ olarak Trablusgarb kumandanı oldu. Altı yıl orada kalıp 1268’de vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya ileri gelenlerinden Hacı Efendizâde Seyyid Hacı Ebûbekir Ağazâde Seyyid Hacı Ahmed Ağa'nın oğlu olduğu Nüfus Sicilinde kayıtlıdır. Zeamet sahiplerinden iken 1238 [1822-23] yılında açılan Sipahi Ocağı'nın kethüdayeri (ocak kâhyası) ve sipahiler ağası oldu.

1242 [1826-27] yılında Nizamiye süvari yüzbaşısı olarak Rus savaşına gitti. 1244 [1828-29] yılında Erzurum'da gösterdiği yararlık üzerine binbaşı, 1248 [1832-33] yılında kaymakam (yarbay), 1253 [1837-38] yılında Amasya miralayı (albayı) ve zabıta müdürü oldu; 1254 [1838-39] yılında Nizip savaşına gitti.

Orada gösterdiği yetenek üzerine Irak ordusunun ileri gelen subaylarından olarak Bağdat merkez kumandanı oldu; 1262 [1845-46] yılında da mirliva (tuğgeneral) olarak Trablusgarp kumandanı oldu. Altı yıl orada kalıp 1268 [1851-52] yılında öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân: şehrin ileri gelenleri
  • Sicill-i Nüfûs: nüfus kayıt defteri
  • mukayyed: kayıtlı
  • züamâ: zeamet denilen büyük tımar sahipleri
  • küşâd: açılış
  • kethüdâyeri: ocak ya da bölük kâhyası
  • kâ'im-makâm: burada askerî rütbe olarak yarbay
  • mîralay: albay
  • mîr-livâ: tuğgeneral
  • liyâkat: yeterlik, yetenek

Yeni Ordunun Taşradan Yetişmiş Bir Subayı

Ebûbekir Paşa'nın hayatı, Yeniçeri Ocağı'nın 1826'da kaldırılmasıyla başlayan yeni ordu düzeninin bir taşra ailesine nasıl kapı açtığını gösterir. Zeamet sahibi, yani eski tımar düzeninin bir mensubu olarak başlayan meslek hayatı, kısa süre içinde Nizamiye süvarisinde devam etmiştir. Sadık Çetin ile Ayhan Doğan'ın Amasya sicillerine dayanan çalışmasına göre yeniçeriliğin kaldırılmasından sonra kurulan Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye ordusu için asker yazılması emri Amasya'ya 3 Ekim 1826'da ulaşmış, 1827'de Anadolu ve Rumeli'deki elli üç sancaktan 5200 kadar tımarlı sipahi tımarlarıyla birlikte bu orduya katılmıştır. Hemen ardından gelen 1828-1829 Osmanlı-Rus savaşı yeni ordunun çalışmalarını güçleştirmiş, kayıpların yerini doldurmak için Amasya'dan da yeni askerler istenmiştir. Ebûbekir Paşa'nın yüzbaşı olarak katıldığı "Rus harbi" bu savaştır; Erzurum'daki yararlığı da aynı savaşın doğu cephesine ait olmalıdır.

Hüsameddin'in "1238'de açılan Sipahi Ocağı" kaydı dikkatle okunmalıdır. Yeni ordunun kuruluşu 1241-1242 yıllarına düşer; 1238 [1822-23] yılında Amasya'da açılan bir sipahi ocağına dair başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.

Nizip Savaşı ve Trablusgarp

Ebûbekir Paşa'nın katıldığı Nizip savaşı, Osmanlı ordusu ile Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın oğlu İbrâhim Paşa kumandasındaki Mısır kuvvetleri arasında 24 Haziran 1839'da yapılmış ve Osmanlı ordusunun ağır yenilgisiyle sonuçlanmıştır. Savaşa genç bir yüzbaşı olarak katılan Prusyalı Helmuth von Moltke, Osmanlı kumandanı Hâfız Paşa'nın Mısır öncü kuvvetlerine saldırılması yolundaki tavsiyeleri dinlemediğini anlatır. Savaşın tarihi hicrî 1255 yılına düşer; Hüsameddin'in "1254'te Nizip harbine gitti" demesi, Ebûbekir Paşa'nın orduya katılışını göstermiş olabilir.

Yenilgiden sonra Bağdat'a geçen Ebûbekir Paşa'nın son görev yeri Trablusgarp (bugünkü Libya'nın Trablus şehri ve çevresi) olmuştur. Bölge 1711'den 1835'e kadar fiilen Karamanlı ailesinin elinde kalmış, 1835'te yeniden doğrudan merkeze bağlanmıştır. Ebûbekir Paşa'nın mirliva olarak buraya gönderildiği 1262 [1845-46] yılı, merkezî yönetimin bölgede yeniden kurulduğu bu ilk on yıla rastlar. Paşanın Bağdat ve Trablusgarp'taki görevlerine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 101–101. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler