AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ebûbekir Efendi-Çerkes Şeyh

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 102 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Ulemâdan tahsîl-i ulûm edib meşâyih-i Nakşibendiyyeden müstahlef olarak Amasya’ya geldi. Bir müddet va’z u nasîhatle iştigâl edib sonra Hazret-i Pîr İlyâs Halvetî türbedârı ve münzevi olduğu hâlde 1306’da vefât etdi. Sulehâ-yı ulemâdan, âbid, nâsih, bükâsı gâlib bir zât idi. Her gün Hazret-i Pîr’in türbesi mescidinde sabâh namazının akabinde Kaside-i Bürde okur, ba’zen ağlardı. Uzunca boylu, söbü yüzlü, seyrek sakallı, nahîfü’l-beden idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Âlimlerden ilim tahsil edip Nakşibendî şeyhlerinden halifelik alarak Amasya'ya geldi. Bir süre vaaz ve öğütle uğraştı; sonra Hazret-i Pîr İlyâs Halvetî'nin türbedarı oldu ve bir köşeye çekilmiş olarak 1306 [1888-89] yılında öldü. Âlimlerin salihlerinden, ibadete düşkün, öğüt veren, ağlaması çok bir zattı. Her gün Hazret-i Pîr'in türbesinin mescidinde sabah namazının ardından Kasîde-i Bürde'yi okur, bazen ağlardı. Uzunca boylu, uzun yüzlü, seyrek sakallı, zayıf bedenli biriydi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • meşâyih: şeyhler
  • müstahlef: halife tayin edilmiş, icazet almış
  • va'z u nasîhat: vaaz ve öğüt
  • iştigâl: uğraşma
  • münzevî: kendi köşesine çekilmiş
  • sulehâ: salih kişiler
  • nâsih: öğüt veren
  • bükâ: ağlama
  • söbü yüzlü: uzun ve ince yüzlü
  • nahîfü'l-beden: zayıf bedenli

Pîr İlyâs Türbesinde Bir Nakşibendî

Çerkes Şeyh Ebûbekir Efendi'nin Nakşibendî olduğu hâlde bir Halvetî pîrinin türbesine türbedar olması dikkat çekicidir. Pîr İlyâs Türbesi, Amasya'da Halvetîliğin yayılmasında büyük payı olan Şeyh Şücâeddin İlyâs'ın türbesidir. Bugün Pirler Parkı içinde bulunan yapı 1486'da Gümüşlüzâde Ahmed Bey tarafından yaptırılmış, 1688'de Gümüşlüzâde İbrâhim Paşa tarafından yenilenmiş, 1895 depreminde yıkıldıktan sonra yeniden yapılmıştır. Türbenin iç mekânı iki sivri kemerle üç bölüme ayrılır; batıdaki bölüm, kıble duvarına açılmış bir mihrapla mescit olarak kullanılır. Hüsameddin'in "türbenin mescidi" dediği yer büyük ihtimalle bu bölümdür. Ebûbekir Efendi'nin ölümünden birkaç yıl sonra yıkılan bugünkü yapı, onun her sabah Kasîde-i Bürde okuduğu binanın kendisi olmayıp aynı yerde yeniden kurulmuş hâlidir.

Hüsameddin aynı ciltte, Pîr İlyâs türbedarı olan bir başka Çerkes'ten, 1242'de Kafkasya'dan gelip 1279 [1862-63] yılında ölen Hacı Ebûbekir Efendi'den de söz eder (6. Cilt, 361. madde). Aynı yüzyıl içinde iki Çerkes'in bu türbeye türbedar olması, Kafkasya'dan Amasya'ya gelen ilim adamlarının şehrin dinî kurumlarında yer bulabildiğini düşündürür. Şeyh Ebûbekir Efendi'nin Amasya'ya ne zaman geldiğine ve kimden halifelik aldığına dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kasîde-i Bürde

Ebûbekir Efendi'nin her sabah okuduğu Kasîde-i Bürde, Mısırlı sûfî ve şair Muhammed b. Saîd el-Bûsîrî'nin (ö. 695/1296) Hz. Peygamber için yazdığı kasidedir. Şairin felçten kurtulmasına vesile olduğuna dair bir rivayete göre Bûsîrî rüyasında Hz. Peygamber'i görmüş, kasideyi ona okumuş, Peygamber de hırkasını (bürde) çıkarıp şairin üzerine örtmüş ve felçli yerlerini sıvazlamıştır; şair uyandığında iyileşmiş bulunmuştur. Kaside adını bu rivayetten alır. Osmanlı kültür çevresinde karışıklığı önlemek için daha çok "Kasîdetü'l-bür'e" diye anılmıştır.

En eski nüshalarında 160 beyit olan kaside, sevgiliye özlemle başlar; nefisten şikâyet, Hz. Peygamber'e övgü, onun doğumu, mucizeleri, Kur'an'ın fazileti, miraç, cihat, pişmanlık ve ümit bölümlerinden sonra dua ile biter. İslâm dünyasının her yerinde dinî toplantılarda, mübarek gün ve gecelerde, sünnet, düğün, bayram ve cenaze törenlerinde okunagelmiştir. Haftalık evrad olarak da okunur; Ebûbekir Efendi'nin onu her sabah okuması bu geleneğe uygundur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 102–102. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

6. Cilt içindekiler