Melik-i müşârün-ileyh Sunkur (Sunkûr) Hân, esbak Anadolu hükümdârı Sultân İsmâ'il Hân ibni Dânişmend Ahmed Hân'ın mahdûmu olup amcası Sultân İbrâhim Hân'ın vefâtını müte'âkib Amasya vâlîsi Fetih Hân Bey'in gayretiyle Niksâr'dan da'vet olunarak Amasya'da memleket-i Dânişmendiye hükümdârı olduğu taharriyât-ı kaydiyyeden anlaşılır. Çünkü 517'de Amasya hâkimi "Melik-i mu'azzam Mecdeddîn Sunkur bin İsmâ'il ve atabegi Şücâ'u'd-Devle Fetih Hân bin Kılıç ve kadısı Ebû Nasr Muhammed el-Harezmî" olduğu kayden bulunmakdadır. [316]
Amasya hükümdârı Sunkur Hân'ın tefâsîl-i ahvâline dâ'ir ma'lûmât-ı târîhiyye bulunamadı. Ancak halefi olan amcası Melik Muhammed Gâzi Bey'in 529'da cülûsu mu'ayyen olduğuna bakılırsa hükümdâr-ı müşârün-ileyhin Amasya'da on dokuz sene kadar hükûmet etdiği zann olunur. Amasya'da şimdiki Bozahâne ve Çeribaşı Mahalleleri'nin nâm-ı kadîmi "Sunkur Mülkü" olduğu ve Çeribaşı Mahallesi'nin müntehâ-yı garbîsinde kâ'in sokak içinde bir yar dibinde görülen seng-i mezârın baş tarafında hatt-ı girift-i kûfî ile "Hâzâ Kabrü'l-Meliki'l-mu'azzam Sunkur" şeklinde bir kitâbe bulunduğu tedkîk olunursa, müşârün-ileyhin Amasya'da mevki'i, mevcûdiyeti ta'ayyün eder.
Günümüz Türkçesiyle
Adı geçen melik Sunkur (Sunkûr) Hân, daha önce Anadolu hükümdarı olan Sultan İsmâ'il Hân bin Dânişmend Ahmed Hân'ın oğludur. Amcası Sultan İbrâhim Hân'ın ölümü üzerine Amasya valisi Fetih Hân Bey'in gayretiyle Niksar'dan çağrılarak Amasya'da Dânişmendli ülkesinin hükümdarı olduğu, kayıt araştırmalarından anlaşılır. Çünkü 517'de [1123-24] Amasya hâkiminin "büyük melik Mecdeddîn Sunkur bin İsmâ'il, atabegi Şücâ'u'd-Devle Fetih Hân bin Kılıç ve kadısı Ebû Nasr Muhammed el-Harezmî" olduğu kayıtlarda bulunmaktadır.
Amasya hükümdarı Sunkur Hân'ın ayrıntılı hâllerine ilişkin tarihî bilgi bulunamadı. Ancak halefi olan amcası Melik Muhammed Gâzi Bey'in 529'da [1134-35] tahta çıktığı kesin olduğuna göre, adı geçen hükümdarın Amasya'da on dokuz yıl kadar hüküm sürdüğü sanılır. Amasya'da bugünkü Bozahâne ve Çeribaşı Mahalleleri'nin eski adının "Sunkur Mülkü" olduğu, Çeribaşı Mahallesi'nin batı ucundaki bir sokağın içinde, bir yar dibinde görülen mezar taşının baş tarafında girift kûfî yazıyla "Hâzâ Kabrü'l-Meliki'l-mu'azzam Sunkur" ("Bu, büyük melik Sunkur'un kabridir" anlamındaki Arapça yazı) biçiminde bir kitabe bulunduğu incelenirse, adı geçenin Amasya'daki yeri ve varlığı belli olur.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- esbak: önceki, eski
- taharriyât-ı kaydiyye: kayıtlar üzerinde yapılan araştırma
- tefâsîl-i ahvâl: hayatın ayrıntıları
- halef: yerine geçen kişi
- seng-i mezâr: mezar taşı
- hatt-ı girift-i kûfî: iç içe girmiş, sıkışık kûfî yazı
- yar: yarılmış dik toprak ya da kaya kenarı
- müntehâ-yı garbî: batı ucu
Sunkur Başka Kaynaklarda
Okuduğum çağdaş kaynaklarda Amasya'da hükümdarlık yapmış Sunkur adlı bir Dânişmendli melikine rastlanmadı. Güncel hükümdar listelerinde Dânişmend Gazi'nin ardından Gümüştegin, Emîr Gazi (Melik Gazi), Melik Muhammed ve Yağıbasan gelir; bu sırada Sunkur adı yoktur. Hüsameddin'in verdiği sıra ise İsmâ'il, İbrâhim, Sunkur ve Muhammed biçimindedir.
Sungur adı kaynaklarda başka bir bağlamda geçer. Bir ansiklopedi maddesine göre Gümüştegin'in ölümünden sonra ülke ikiye bölünmüş, Emîr Gazi Sivas ve çevresini yönetirken kardeşi Sungur Malatya'yı almıştır. Aynı madde, Sungur'un sonradan Kılıçarslan'ın yönetimindeki Anadolu Selçuklu devletine katıldığını belirtir. Ayrıca Niksar'da Sungur Bey Kümbeti adıyla anılan bir yapı vardır; bugün kısmen ayaktadır, ancak mimari özelliklerini büyük ölçüde yitirmiştir. Bunların Hüsameddin'in Amasya'daki Sunkur'uyla aynı kişi olup olmadığı okuduğum kaynaklarda belirtilmiyor, bu yüzden bir bağ kurulamaz.
Hüsameddin'in aktardığı 517 [1123-24] tarihli kaydın hangi belgeye dayandığı, metinde olduğu gibi, belirtilmemiştir. Çeribaşı Mahallesi'ndeki kûfî kitabeli mezar taşının bugünkü durumu ve yeri de okuduğum kaynaklarda anılmıyor.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 2. Cilt, s. 327–328. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar