AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîn Mehmed Efendi-Kör Müftü

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 364 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Lâdiklidir. Amasya‘da Canikli el-Hâc Mehmed Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib ibtidâ Lâdik’de ders-i âm olup ba’zı hâdisât üzerine Köprü’ye nakl-i ikâmet etdi. Burada tedrîs-i ulûm ederek kıymet-i ilmiyesi takdîr edildiğinden Köprü Müftüsü olduğu halde 1268’de vefât etdi. Meşâhir-i ulemâdan olup bir gözü ma’lûl olmakla “kör” dendi. Sâlih, fakîh idi. Birâderzâdesi Hidâyet Efendi bin Ali’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Lâdiklidir. Amasya'da Canikli Hacı Mehmed Efendi'nin yanında öğrenimini tamamladıktan sonra önce Lâdik'te herkese açık ders verdi; birtakım olaylar üzerine Köprü'ye taşındı. Burada ilim öğreterek bilgisi takdir edildiğinden Köprü Müftüsü olduğu hâlde 1268'de [1851-52] vefat etti. Tanınmış âlimlerdendi. Bir gözü rahatsız olduğu için ona "kör" dediler. İyi bir kişi ve fıkıh bilginiydi. Kardeşinin oğlu Hidâyet Efendi, Ali'nin oğludur.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ders-i âm: herkese açık ders veren, icâzet almış âlim
  • nakl-i ikâmet: oturduğu yeri değiştirme, taşınma
  • tedrîs-i ulûm: ilimleri okutma
  • kıymet-i ilmiyye: ilmî değer
  • meşâhir-i ulemâ: ünlü âlimler
  • ma'lûl: sakat, rahatsız
  • fakîh: fıkıh (İslâm hukuku) bilgini
  • birâderzâde: kardeşin oğlu

Lâdik ve Köprü

Hüsameddin, Amasya sancağının Amasya, Havza, Hacıköyü, Köprü, Lâdik, Mecidözü ve Merzifon kazalarından oluştuğunu yazar (1. cilt). Kör Müftü'nün doğduğu Lâdik ile görev yaptığı Köprü bu yüzden aynı sancağın iki kazasıdır. Aynı kaza merkezlerinin her birinde ayrıca bir müftü bulunurdu; kitabın 18. yüzyıl olaylarını anlatan bölümlerinde Köprü, Lâdik, Gümüş, Merzifon müftüleri Amasya müftüsünden ayrı anılır. Emîn Mehmed Efendi'nin Köprü Müftüsü olması, öğrenim gördüğü Amasya'dan ayrılıp kaza merkezinde bir görev edinmesi demekti. Müftülüğünden önce Lâdik'te okuttuğunu, sonra Köprü'ye geçtiğini aynı madde söyler. Taşınmasına yol açan "birtakım olaylar" ise belirtilmez; bu konuda başka bir kayıt görülmedi.

Hocası Canikli Hacı Mehmed Efendi

Kitabın başka maddelerinde Canikli el-Hâc Mehmed Efendi, Derviş Mustafa'nın oğlu, eski Amasya müftüsü, aynı zamanda çağının tanınmış hocalarından biri olarak anılır. Oğullarından biri Amasya müftüsü, biri Taşköprü müftüsü olmuştur. Aynı lakapla anılan, 1892'de öğrencisine icâzetname veren ve asıl adı Seyyid Mehmed Hamdi Çarşambavî olan sonraki bir hoca, bu Canikli Mehmed Efendi'den ayrı kişidir (bunu zaman farkından çıkarıyoruz).

Hidâyet Efendi

Kitabın 377 numaralı maddesinde, Köprülü Emîn Mehmed Efendi'nin küçük yaşta babasını kaybettiği, annesinin Lâdikli Hidâyet Efendi'yle evlenmesi üzerine onun yanında büyüdüğü ve bu yüzden Hidâyetzâde diye anıldığı yazılıdır. Lâdikli olması ve adının Hidâyet olması nedeniyle bu kişinin, Kör Müftü'nün kardeşinin oğlu Hidâyet Efendi bin Ali ile aynı kişi olması olasıdır. Hüsameddin iki maddeyi birbirine bağlamaz; bu bir çıkarımdır.

Kör Müftü'nün adı ve müftülüğü hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 364. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 1. Cilt, s. 75–81; 2. Cilt, s. 249–256; 4. Cilt, s. 664–666 ve 670–673; 6. Cilt, s. 229 ve 238; 7. Cilt, s. 365 (377 numaralı madde); 9. Cilt, s. 70–71; 10. Cilt, s. 212.

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler