Köprülüdür. Ulemâdan Ali Efendi’nin mahdûmudur. Pederinin vefâtında sağîr olup vâlidesi Lâdikli Hidâyet Efendi’ye varmakla mûmâ-ileyhin yanında büyüdüğünden Hidâyetzâde dendi. Bade’t-tahsîl Köprü mahkemesi kâtibi olup 1308’de [335] Hicâz’a gitdi. Sene-i mezbûre zilhiccesinde Mekke-i Mükerreme’de vefât etdi. Âlim, fakîh ve ferâize âşinâ, hânedân idi.
Oğulları Ali Râif, Ahmed Hidâyet, Mehmed Şevket Efendilerdir. Ali Râif Efendi yerini tutup Köprü mahkeme-i şer’iyye kâtibi oldu. Bir aralık azl edildiyse de 1321’de niyâbetim esnâsında yine mahkeme-i şer’iyye kâtibi ta’yin edilmişdir.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Din bilginlerinden Ali Efendi'nin oğludur. Babası öldüğünde küçük olduğundan annesi Lâdikli Hidâyet Efendi'yle evlendi; onun yanında büyüdüğü için "Hidâyetzâde" dendi. Öğreniminden sonra Köprü mahkemesi kâtibi oldu, 1308'de [1890-91] Hicaz'a gitti. Aynı yılın Zilhicce ayında Mekke'de vefat etti. Âlim, fıkıh bilgini, miras hukukunu bilen ve soylu bir aileden gelen biriydi.
Oğulları Ali Râif, Ahmed Hidâyet ve Mehmed Şevket Efendilerdir. Ali Râif Efendi onun yerini tutup Köprü şer'iyye mahkemesi kâtibi oldu. Bir ara görevden alındıysa da 1321'de [1903-04], benim naipliğim sırasında yine şer'iyye mahkemesi kâtipliğine atandı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- sağîr: küçük, çocuk
- vâlide: anne
- mûmâ-ileyh: adı geçen kişi
- bade't-tahsîl: öğrenimden sonra
- Hicâz: Mekke ve Medine'yi içine alan bölge
- Mekke-i Mükerreme: Mekke
- fakîh: fıkıh bilgini
- ferâiz: miras hukuku
- hânedân: soylu, köklü aile
- mahkeme-i şer'iyye: şeriat mahkemesi
- niyâbet: naiplik, yani kadı vekilliği
- azl: görevden alma
Hicaz Yolculuğu ve Ölüm
Hidâyetzâde 1308'de [1890-91] Hicaz'a gitmiş ve aynı yılın Zilhicce ayında Mekke'de ölmüştür. Metin yolculuğun amacını yazmaz. Hicaz'da ölmek, Hüsameddin'in kitabında tek örnek değildir. 6. ciltteki Hocazâde İbrâhim Efendi'nin tek oğlu Hâfız Mehmed Şükrü Efendi 1312'de [1894-95] kalabalık bir topluluk ile Hicaz'a gidip Mekke'de ölmüş, babası bu habere çok üzülmüştür. Hüsameddin'in kendisi de 1319'da [1901-02] Surre-i Hümâyûn niyâbetiyle ikinci kez Şam ve Hicaz'a gitmiştir.
Hüsameddin'in Köprü Naipliği
Maddedeki "niyâbetim esnâsında" ifadesi, yazarın kendisine aittir. Hüsameddin Hicaz dönüşünde Köprü naipliğine atanmış, göreve 1321 Muharrem'inin ilk günü, yani 30 Mart 1903'te başlamıştır. Ali Râif Efendi'nin kâtipliğe yeniden atanması bu görev döneminde olmuştur.
Hüsameddin, babası öldüğünde küçük kalan çocuğun nasıl yetiştiğini, kimin yanında büyüdüğünü de kısaca verir. Annesinin evlendiği Lâdikli Hidâyet Efendi, kitabın 374 numaralı maddesinde Kör Müftü'nün kardeşinin oğlu olarak anılan Hidâyet Efendi olabilir; her ikisi Lâdiklidir ve adları aynıdır. Hüsameddin iki maddeyi birbirine bağlamaz; bu bir çıkarımdır.
Hidâyetzâde Emîn Mehmed Efendi ve oğulları hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 365. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, Giriş, s. 17–18 (yazarın Köprü naipliği); 6. Cilt, s. 77–78 (Hocazâde İbrâhim Efendi maddesi); 7. Cilt, s. 364 (374 numaralı madde).