Amasyalıdır. Eşrâfdan Yörgüç Paşa vakfı mütevellîsi es-Seyyid el-Hâc Hüseyin Bey bin es-Seyyid el-Hâc Ahmed Bey bin el-Hâc Ömer Bey bin el-Hâc Osmân Bey’in mahdûmudur. Amasya‘da tahsîl-i ulûm edib İstanbul’a gitdi. Orada bi’l-imtihân tarîk-i kudâta girip kadı oldu.
Badehû ba’zı sudûr-ı ilmiye ve ricâl-i devlete kethüdâ olduğu esnâda müderris olup kethüdâlığı zamanında medâris-i mutâdeyi devretdikten sonra 1229 senesi recebinde Dârü’l-hadîs-i Süleymaniye müderrisliğinden Halep mollası, badehû ba’zı vilâyâta kadı oldu. 1234’de vefât etdi. Mahdûmu es-Seyyid Mehmed Râğıb Efendi’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Eşraftan, Yörgüç Paşa vakfı mütevellisi es-Seyyid el-Hâc Hüseyin Bey'in oğludur; Hüseyin Bey, es-Seyyid el-Hâc Ahmed Bey'in, o da el-Hâc Ömer Bey'in, o da el-Hâc Osman Bey'in oğludur. Amasya'da ilim tahsil edip İstanbul'a gitti. Orada imtihanla kadılık yoluna girip kadı oldu.
Sonra bazı ilmiye ileri gelenlerine ve devlet adamlarına kethüda olduğu sırada müderris oldu; kethüdalığı zamanında olağan medreseleri sırayla geçtikten sonra 1229 recebinde [1814] Süleymaniye Dârülhadîsi müderrisliğinden Halep mollası, sonra bazı vilayetlere kadı oldu. 1234'te [1818-19] öldü. Oğlu es-Seyyid Mehmed Râğıb Efendi'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- eşrâf: soylu, ileri gelen aileler; burada Peygamber soyundan gelenler (seyyid ve şerifler) kastedilmiş olabilir (çıkarım)
- mütevellî: vakfın yöneticisi
- tarîk-i kudât: kadılık yolu
- sudûr-ı ilmiyye: ilmiye sınıfının üst düzey görevlileri
- ricâl-i devlet: devlet adamları
- kethüdâ: bir devlet adamının işlerini yürüten kâhya
- medâris-i mutâde: müderrisliğin alışılmış basamakları olan medreseler
- Dârü'l-hadîs-i Süleymaniye: Süleymaniye Külliyesi'ndeki hadis medresesi
- Halep mollası: Halep kadılığı rütbesindeki kadı
Yörgüç Paşa Vakfı
Yörgüç Paşa vakfı, adından anlaşıldığı kadarıyla Amasya'daki Yörgüç Paşa Camii ve çevresindeki yapılara bağlı vakıftır (çıkarım). Kapı kitabesine göre cami 834'te (1430) Atabeg Yörgüç Paşa tarafından yaptırılmıştır; Yörgüç Paşa ile ailesine ait dört mermer sanduka türbe bölümündedir. Metne göre mütevelli Hüseyin Bey dört kuşaklık bir aile silsilesine bağlanır (Osman, Ömer, Ahmed, Hüseyin); bu atalardan hangilerinin mütevelli olduğu söylenmez. Adlarının başındaki es-Seyyid unvanı ve eşrâf sözü, ailenin Peygamber soyuna bağlandığını düşündürür (çıkarım). Vakfın mütevelli listesi okunan kaynaklarda bulunamadığından bu soy dizisi doğrulanamadı.
Süleymaniye Dârülhadîsi ve Halep Mollalığı
Dârülhadîs-i Süleymaniye 964'te (1556-57) tamamlanmış, klasik dönemde Osmanlı medrese basamaklarının en üstünde sayılmıştır. Bir müderris, bir muîd ve on beş öğrenciden oluşan bu kadroda müderrise günlük elli akçe verilirdi; müderrislerin görev süresi çoğunlukla bir yıl kadar olurdu. Dârülhadis müderrisi kadılık isterse "mahreç mevleviyeti" denen Kudüs, Halep, Eyüp, Selanik gibi kadılıklardan birine atanırdı. Hüsameddin'in 1229'da [1814] Dârülhadis'ten Halep mollalığına geçtiğini yazması, bu klasik sıralamayla uyumludur; ancak bu düzenin XIX. yüzyıl başındaki uygulaması okunan kaynakta incelenmediğinden, uyumun tarihin o anında da geçerli olduğu doğrulanamadı.
Doğrulanamayanlar
Emîn Mehmed Efendi'nin hangi tarihte Dârülhadis'e geldiği, görev süresi, Halep mollası ve sonraki kadılık yerleri okunan kaynaklarda bulunamadı. Oğlu Mehmed Râğıb Efendi hakkında da kayıt bulunamadı. Başka kaynaklarda Emîn Mehmed Efendi'ye dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 362–362. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar