AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîn Mehmed Efendi-Müftî

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 362 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Köprülüdür. İbrâhim’in mahdûmu olup Amasya‘da Şeyhzâde Abdullah Vecîh Efendi’den ikmâl-i tahsîl ederek Sinop’a gitdi. Orada tavattun ederek tedrîs-i ulûma mübâşeret etdi. Ders-i âm-ı benâm olup Sinop Müftüsü olduğu halde [324] 1235’de vefât etdi. Meşâhir-i ulemâdan fakîh, sâlih idi. “Ferâiz-i Sirâciyye”yi terceme ve şerh etmişdir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Köprülüdür. İbrâhim'in oğludur. Amasya'da Şeyhzâde Abdullah Vecîh Efendi'nin yanında öğrenimini tamamlayarak Sinop'a gitti. Orada yerleşip ilimleri okutmaya başladı. Herkese açık ders veren, adı duyulmuş bir müderris oldu ve Sinop müftüsü iken 1235'te [1819-20] vefat etti. Tanınmış âlimlerdendi; fıkıh bilen, dindar bir kişiydi. "Ferâiz-i Sirâciyye"yi (Sirâciyye adıyla bilinen miras hukuku kitabı) çevirmiş ve şerh etmiştir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
  • tavattun: bir yere yerleşme, vatan edinme
  • tedrîs-i ulûm: ilimleri okutma, ders verme
  • mübâşeret: bir işe başlama
  • ders-i âm: herkese açık ders veren müderrislere verilen unvan
  • benâm: adı duyulmuş, ünlü
  • meşâhir-i ulemâ: tanınmış âlimler
  • fakîh: fıkıh (İslâm hukuku) bilgini
  • ferâiz: miras hukuku, mirasın paylaştırılması ilmi
  • terceme ve şerh: çeviri ve açıklama (yorum) yazma

Ferâiz-i Sirâciyye

Müftünün çevirip şerh ettiği kitap, Hanefî fakihi Sirâcüddîn Muhammed b. Muhammed es-Secâvendî'nin (ö. 596/1200'den sonra) miras hukukuna dair eseridir. Hanefî mezhebini esas alır, Kur'an'da açıkça bildirilen miras hükümlerinin tartışmalı kalan az sayıdaki meselesinde öteki mezheplerin görüşlerine de yer verir; bu yüzden geniş kabul görmüştür. Türkiye kütüphanelerinde yüzlerce yazma nüshası vardır ve eser 1272'de [1855] Balıkesir ile İstanbul'da, sonra başka yerlerde defalarca basılmıştır. Üzerine pek çok şerh ve haşiye yazılmış, Seyyid Şerîf el-Cürcânî'nin şerhi medreselerde ders kitabı olarak okutulmuştur.

Eserin Türkçe tercümeleri arasında Dursunzâde Abdullah Feyzî, Hâcibzâde Muhammed b. Mustafa (ö. 1100/1689), Hasan b. Nasûh el-Bosnevî, Filibeli Ahmed Hulûsi Efendi (ö. 1309/1891) ve Ebû Bekir Sıdkı Hâfız'ın çalışmaları sayılır. Köprülü Emîn Mehmed Efendi'nin tercümesi ve şerhi bu listede yoktur; yazmasının bir kütüphanede bulunup bulunmadığı okunan kaynaklardan anlaşılamadı. Çevirinin hangi dile yapıldığını Hüsameddin belirtmez; eserin Arapça aslı göz önüne alınınca Türkçe olması akla yakındır, ancak bu bir çıkarımdır.

Kişi ve Yer Hakkında

Hüsameddin "Köprülüdür" der; aynı cildin başka bir maddesinde bir Köprü ayânından söz edildiği için buradaki Köprü, Amasya sancağına bağlı Köprü kazası (bugünkü Vezirköprü) olmalıdır; bu da bir çıkarımdır. Müftünün hocası Şeyhzâde Abdullah Vecîh Efendi, Sinop'taki görevi ve vefat yılı (1235) konusunda başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Tarih yalnız Hüsameddin'e dayanır ve doğrulanamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 362–362. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler