AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîr Mehmed Paşa-Havzalızâde Şerîf

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 354 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya sadât-ı kirâmından es-Seyyid Hasan Çelebi bin es-Seyyid Muhyiddîn Mehmed Havzâvî mahdûmudur. Meşâhir-i vüzerâdan “Şerîf Mehmed Paşa” diye tarihen ma’lûm olduğundan tercemesi aşağıda gelir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'nın saygın seyyid ailelerinden es-Seyyid Hasan Çelebi'nin oğludur; Hasan Çelebi, es-Seyyid Muhyiddîn Mehmed el-Havzâvî'nin (Havzalı) oğludur. Ünlü vezirlerden olup tarihte "Şerîf Mehmed Paşa" adıyla bilindiğinden hayat hikâyesi aşağıda gelir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • sâdât-ı kirâm: saygın seyyidler; Hz. Muhammed'in soyundan sayılan aileler
  • mahdûm: oğul
  • Havzâvî: Havzalı, Havza'dan
  • meşâhir-i vüzerâ: tanınmış vezirler
  • terceme: hayat hikâyesi, biyografi

Yönlendirilen Madde

Madde, kitabın 11. cildindeki "Şerîf Mehmed Paşa-Havzalızâde" maddesine yönlendirir. O maddede anlatılanlar şöyle özetlenebilir. Şerîf Mehmed Paşa Amasyalıdır ve öğreniminden sonra İstanbul'a giderek Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa'nın çocuklarının hocası Amasyalı Hasan ile şehzadelerin hocası Amasyalı Mazlum Melik Ahmed Efendi'nin desteğiyle maliye kaleminde göreve başlamıştır. Muhasebecilikten yükselerek 995'te [1586-87] üçüncü, 997'de [1588-89] ikinci defterdar, 1000 başında da başdefterdar olmuş, sipahilerin ulûfe sorunu yüzünden 1001'de [1592-93] görevden alınmış ve idamdan kurtulmuştur. 1003'te [1594-95] vezirlikle yeniden başdefterdar atanmış, 1004'te [1595-96] Mısır valisi olmuş, iki yıl üç ay görevde kalmıştır. 1008'de [1599-1600] Şam beylerbeyi, 1009'da [1600-01] kubbealtı veziri olmuş, 1010'da Revan valisi olarak gönderilmiştir. Revan'ı kuşatan İranlılara karşı bir yıl dayanmış, 1013'te [1604-05] esir düşmüş; bir rivayete göre şehit edilmiş, bir başka rivayete göre seyyidliğine saygı gösterilerek İmam Rıza vakfının mütevelliliğiyle Tus'a gönderilmiş ve orada ölmüştür. Hüsameddin onu âlim, tedbirli, sadık ve yetkin bir vezir olarak niteler. Amasya'nın Çukurbahçe semtinde yeğeni es-Seyyid Celal Efendi'ye gönderdiği parayla bir zâviye yaptırdığını, bazı gelir getiren yapıları vakfettiğini de yazar.

Başka Kaynaklarda Karşılığı

Osmanlı devlet adamları arasında "Şerîf, Seyyid ya da Emîr Mehmed Paşa" diye anılan, defterdarlık yapmış, Mısır ve Şam valiliğinde bulunmuş, 1599'da vezir olmuş bir kişi başka kaynaklarda da kayıtlıdır. Bu kaynak onun seyyid soyundan geldiğini ve Arap tebaası arasında "eş-Şerîf" lakabıyla anıldığını yazar. Defterdarlık, Mısır ve Şam valiliği ile vezirlik basamakları Hüsameddin'in anlattığı kariyerle büyük ölçüde örtüşür. Ancak o kaynakta Amasya'dan, Havzalı ailesinden ya da Revan'dan söz edilmez. Bu nedenle iki kişinin aynı kişi olduğu, görevlerin uyumuna dayanan bir çıkarımdır; doğrudan bir kayıtla doğrulanamadı.

Revan'daki sona ilişkin anlatımda da fark vardır. Hüsameddin, Paşa'nın 1013'te Revan'ı bir yıl savunduğunu yazar. Revan maddesi ise Şah I. Abbas'ın yedi aylık bir kuşatmadan sonra kaleyi aldığını, 1013'te [1604] bölgenin denetimini sağladığını belirtir. Süre farkı, kuşatmanın başlangıç ve bitişinin farklı hesaplanmasından kaynaklanıyor olabilir; bu da bir çıkarımdır.

Yöredeki Havza'dan gelen seyyid aileleri ve Muhyiddîn Mehmed ile Hasan Çelebi hakkında yapılan aramalarda başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 354–354. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 11. Cilt, "Şerîf Mehmed Paşa-Havzalızâde" maddesi, s. 389–390.

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler