AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîr Bey-Tuğuroğlu

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 354 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalı ümerâdan Cüneyd Bey bin Hızır Bey bin Bâyezîd Bey bin Tuğur Bey’in oğludur. 837’de sipâhi olup Varna harbinde gösterdiği yararlıklar üzerine 853’de mirlivâ görüldü. 857’de İstanbul fethinde hazır olup 87l sâline doğru vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalı beylerden Cüneyd Bey'in oğludur; Cüneyd Bey, Hızır Bey'in oğlu, o da Bâyezîd Bey'in oğlu, o da Tuğur Bey'in oğludur. 837'de [1433-34] sipahi oldu. Varna savaşında gösterdiği yararlıklar üzerine 853'te [1449-50] mirliva (sancak beyi) sayıldı. 857'de [1453] İstanbul'un fethinde bulundu ve 871 yılına doğru [1466-67] öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ümerâ: beyler, emîrler; Osmanlı'da sancak beyleri ve üst düzey askerî yöneticiler
  • sipâhi: tımar geliri karşılığında atlı askerlik yapan kişi
  • mirlivâ: sancak beyi; "livâ" sancak demektir
  • görüldü: kayıtlarda o rütbede anıldı, o göreve atandı

Metindeki Kişi ve Soyu

Başlıktaki Emîr Bey, metnin açılışındaki zincire göre Cüneyd Bey'in oğludur; sipahilik, mirlivalık ve savaşlara ilişkin bilgiler de ona aittir. Cümle dilbilgisi bakımından Cüneyd Bey'in kendisine de bağlanabilirdi, ancak başlık Emîr Bey'e göre düzenlendiğinden bu okuma izlenmiştir. Metin Emîr Bey'in adını ayrıca vermez, "Tuğuroğlu" lakabı başlıkta geçer.

Kitabın başka maddeleri aynı aileye ışık tutar. Bir maddeye göre Zileli Sayis Beyzâde Kaya Bey'in oğlu Tuğur Bey, Amasya hükümdarı Hacı Şâdgeldi Paşa'ya hizmet etmiş ve 783'te [1381-82] Kâdı Burhân ile yapılan savaşta ölmüştür; oğlu Ali Bey ve torunu Cüneyd Bey "Tuğuroğlu" diye tanınmış, Tuğur'a "Tokur" da denmiştir. Bir başka maddede, Zileli Tokuroğlu Ali Bey'in oğlu Cüneyd Bey'in Amasya zeâmet sahibi iken 843'te [1439-40] beylikler arasına girdiği, Varna savaşında yararlık gösterdiği ve 857'de [1453] İstanbul'un fethinde şehit düştüğü yazılıdır. Bu Cüneyd, 323. maddedeki Cüneyd Bey'den farklı görünüyor: soy burada Hızır ve Bâyezîd Bey üzerinden, öbüründe Ali Bey üzerinden verilir ve ikisinin ölüm tarihi de ayrıdır. Aynı ailede birden fazla Cüneyd'in bulunduğu, ama Emîr Bey'in babasının hangisi olduğunun belirlenemediği görülüyor.

Varna ve 1453 Seferi

Varna savaşı, II. Murad komutasındaki Osmanlı ordusunun Haçlı ordusunu yendiği, 10 Kasım 1444 tarihli savaştır. Hüsameddin'in verdiği yıllar birlikte okunduğunda sipahiliğin Varna'dan on bir yıl önce, mirlivalığın ise savaştan yaklaşık beş yıl sonra gerçekleştiği anlaşılır; bu aralıklar metindeki tarihlerden çıkarılmış hesaplardır. Metin mirlivalığı "Varna harbinde gösterdiği yararlıklar üzerine" diye bağlar.

Amasya'da Emîr Bey'in hangi sancakta görev yaptığı, hangi sancağa mirliva olduğu ve ölüm yerine dair başka kaynaklarda yapılan aramalarda bilgiye rastlanmadı. Hüsameddin'in kaydı bu kişi için tek kaynak olarak kalmaktadır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 354–354. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 8. Cilt, "Cüneyd Bey-Tokuroğlu" maddesi, s. 533.
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 11. Cilt, "Tuğur Bey-Seyisli" maddesi, s. 463.

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler