AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîr Bey-Koçoğlu

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 354 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Ümerâdan Amasyalı Yûsuf Bey bin Koç Hüseyin Bey’in mahdûmudur. Buna “Koçîzâde” de denirdi. Amasya Vâlisi Sultân Bâyezîd-i Sânî ümerâsından olup cülûsunda şehzâdesi Sultân Ahmed ümerâsından oldu. 897’de “Fahrü’l-ümerâi’l-kibâr” görülüp sonra vefât etdi. Ammizâdesi Cüneyd Bey bin Koçî Bey de ümerâdan idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalı beylerden Yûsuf Bey'in oğludur; Yûsuf Bey, Koç Hüseyin Bey'in oğludur. Buna "Koçîzâde" (Koç oğlu) da denirdi. Amasya valisi Sultan II. Bâyezîd'in beylerinden idi; Bâyezîd padişah olunca oğlu Şehzade Sultan Ahmed'in beylerinden oldu. 897'de [1491-92] "Fahrü'l-ümerâi'l-kibâr" (büyük beylerin övüncü) unvanıyla anıldı, sonra öldü. Amcasının oğlu, Koçî Bey'in oğlu Cüneyd Bey de beylerdendi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ümerâ: beyler; sancak beyleri ve üst düzey askerî yöneticiler
  • mahdûm: oğul
  • cülûs: tahta çıkış
  • Fahrü'l-ümerâi'l-kibâr: büyük beylerin övüncü; bir saygı unvanı
  • ammizâde: amcazade, amca oğlu

Aile Zinciri

Maddenin başlığı "Emîr Bey-Koçoğlu"dur ve metnin ilk cümlesi onu Yûsuf Bey'in oğlu olarak gösterir; anlatılan yaşam da Emîr Bey'e aittir. Hüsameddin'in kitabındaki diğer maddeler bu aileyi tamamlar. Koç Hüseyin Bey bin Ali Bey bin Osmân Paşa bin Hüsâmeddîn Timur Hân zinciriyle anılan Amasya beyi, II. Murad zamanında sancak beyliği yapmış, Varna savaşında yararlık göstermiş, Sivas beyi iken 856'da [1452] ölmüştür. Oğulları İshak, Yûsuf ve Koçî Beylerdir. Cüneyd Bey bin Koçî Bey ise 878'de [1473-74] Uzun Hasan ile yapılan savaşta gösterdiği yararlıkla beyler arasına girmiş, sancakları dolaşarak 905'te [1499-1500] Eğriboz savaşında ölmüştür; aynı madde onun amcazadesi olarak "Emîr Bey bin Yûsuf Bey bin Koç Hüseyin Bey"i anar.

Böylece 324. maddedeki "ammizâde" sözü anlam kazanır: Cüneyd, Koçî'nin oğlu, Emîr Bey ise Koçî'nin kardeşi Yûsuf'un oğludur ve ikisi birbirinin amca çocuklarıdır. Bu, kitabın iki maddesinin karşılaştırılmasından çıkan bir sonuçtur. Başka bir maddede ise 14. yüzyılda Hacı Şâdgeldi Paşa'nın yanında kalan Osmân Paşa'nın küçük oğlunun da Koç Hüseyin Bey adını taşıdığı yazılıdır; bu kişinin Emîr Bey'in dedesiyle aynı mı yoksa aynı adı taşıyan bir akraba mı olduğu açıklanmaz.

Amasya'da Şehzade Valiler

Metnin geçtiği çevre, Osmanlı şehzadelerinin sancak valiliği yaptığı bir Amasya'dır. Şehzade Bâyezîd, babası Fatih Sultan Mehmed zamanında yaklaşık yirmi yedi yıl Amasya'da vali bulunmuş, 1481'de padişah olmuştur. Oğlu Şehzade Ahmed yaklaşık 1466'da Amasya'da doğmuş, Amasya valiliği yapmış ve babasının son yıllarında veliaht gibi görülmüştür. Ahmed, Yavuz Sultan Selim'in tahta çıktığı 1512'den sonra kardeşiyle giriştiği mücadelede 24 Nisan 1513'te Yenişehir yakınlarında yenilmiş ve kısa süre sonra idam edilmiştir. Metindeki "Bâyezîd'in cülûsunda şehzadesi Ahmed'in beylerinden oldu" cümlesi, bu bilgilerle birlikte düşünüldüğünde Emîr Bey'in 1481 sonrasında Şehzade Ahmed'in maiyetine geçtiğini gösterir. Emîr Bey'in bu maiyette tam olarak hangi görevleri yürüttüğü metinde yer almaz.

897'de [1491-92] verilen "Fahrü'l-ümerâi'l-kibâr" unvanının kimden geldiği, yani padişahtan mı, şehzadeden mi, yoksa kayıtlardaki bir övgü ifadesi mi olduğu da belirtilmemiştir. Koç Hüseyin Bey soyundan gelen bu beylerin Amasya'daki arazi ve vakıf kayıtlarına ilişkin yapılan aramalarda başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 354–354. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 7. Cilt, "İshak Bey-Koçoğlu" maddesi, s. 283.
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 8. Cilt, "Cüneyd Bey-Koçoğlu" maddesi, s. 533.
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 3. Cilt, "El-Hâc Seyfeddîn Şâdgeldi Paşa (1)" maddesi, s. 418–424.

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler