AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîr Çelebi-Şeyh-zâde es-Seyyid

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 354 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

[296] Lâdiklidir. Orada medfûn sâhibü’l-hâl Ahmed-i Kebîr er-Rifâî evlâdından es-Seyyid Abdurrahman Çelebi mahdûmudur. Lâdik eşrâfından olup Şehzâde Sultân Ahmed Amasya vâlisi iken Lâdik emîri olup 9l8’de ma’zûlen orada ikâmet ve 93l sâlinden sonra vefât etdi. Birâderi es-Seyyid Tâc Bey’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Lâdiklidir. Orada gömülü olan "sâhibü'l-hâl" (manevî hâl sahibi) Ahmed-i Kebîr er-Rifâî'nin soyundan es-Seyyid Abdurrahman Çelebi'nin oğludur. Lâdik ileri gelenlerinden olup Şehzade Sultan Ahmed Amasya valisi iken Lâdik emîri oldu. 918'de [1512-13] görevden alınarak orada oturdu ve 931 yılından [1524-25] sonra öldü. Kardeşi es-Seyyid Tâc Bey'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • sâhibü'l-hâl: hâl sahibi; manevî makam ve keramet sahibi sayılan kişi
  • evlâd: çocuklar, soy
  • eşrâf: bir yerin ileri gelenleri, soylu ailelerin üyeleri
  • emîr: bey, yönetici; burada Lâdik'in yönetimini yürüten kişi
  • ma'zûlen: görevden alınmış olarak
  • ikâmet: oturma, yerleşme

Lâdik Seyyidleri ve Ahmed-i Kebîr

Lâdik, Amasya'ya bağlı bir yerleşimdir. Hüsameddin'in kitabında Lâdik'te gömülü bir "Ahmed-i Kebîr er-Rifâî" ve onun soyundan gelen seyyid aileleri birkaç yerde anılır. Kitaptaki ayrı bir maddeye göre bu kişi, Rifâiyye tarikatının kurucusu Seydî Ahmed er-Rifâî'den farklıdır: Medine müftülüğü yapmış Es'ad Efendi'ye dayanan aktarımda Lâdik'te gömülü "Sâhibü'l-hâl Ahmed el-Kebîr er-Rifâî" ile tarikatın Batâih'te gömülü kurucusu ayrı kişiler olarak sayılır. Hüsameddin aynı maddede bu kişinin soyuna ilişkin elindeki şecerelerin birbirinden çok farklı olduğunu da yazar. Bu nedenle Abdurrahman Çelebi'nin soyunun tarikat kurucusuna uzandığını söylemek metinden çıkarılamaz.

TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki Rifâiyye maddesi, tarikatın Anadolu'da 13. yüzyılın ortalarından itibaren bulunduğunu, bunun kanıtları arasında Amasya'nın Taşova yöresinde Rifâiyye'ye ait bir zâviye için Ramazan 655'te [Eylül 1257] düzenlenmiş vakfiyenin yer aldığını ve İbn Battûta'nın 732-734 [1332-34] yıllarındaki gezisinde Amasya'da Rifâî mensuplarından söz ettiğini kaydeder. Madde, Hüsameddin'in Amasya Târihi'ne de atıfta bulunur. Maddede Lâdik'e ya da Lâdik'teki seyyid ailesine ilişkin özel bir kayıt görülmedi.

Şehzade Ahmed ve Lâdik Emirliği

Metindeki Şehzade Sultan Ahmed, II. Bâyezîd'in oğludur; yaklaşık 1466'da Amasya'da doğmuş, Amasya valiliği yapmış, babasının son yıllarında veliaht gibi görülmüştür. Babası 1481'den 1512'ye kadar tahtta kalmış, Yavuz Sultan Selim'in tahta çıkışıyla başlayan mücadelede Ahmed 24 Nisan 1513'te Yenişehir yakınlarında yenilmiş ve idam edilmiştir. Hüsameddin'in verdiği 918 yılı [1512-13], bu geçiş dönemine denk düşer. Emîr Çelebi'nin görevden alınışının bu siyasî değişimle ilgili olduğu düşünülebilir; bu bir çıkarımdır, metin sebep göstermez. Lâdik emirliğinin hangi yıl başladığı, görevin sınırları ve Emîr Çelebi'nin sonrasında hangi işlerle uğraştığı da yazılı değildir.

931 yılı [1524-25] metinde "sonra" kelimesiyle verildiğinden, ölüm tarihinin kesin yıl olmadığı, bu yıldan sonraki bir zamana ait bulunduğu anlaşılır. Kardeşi es-Seyyid Tâc Bey ve Emîr Çelebi'nin kendisi hakkında yapılan aramalarda başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 354–354. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 6. Cilt, "Ahmed-i Kebîr er-Rifâ'î-Sâhibü'l-hâl es-Seyyid Şemseddîn" maddesi, s. 110–114.
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 7. Cilt, "Burhâneddîn Ahmed Çelebi-es-Seyyid Veliyyullâh el-Lâdikî" maddesi, s. 415.

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler