Köprülüdür. Köprü eşrâfından el-Hâc Ali Bey bin [91] el-Hâc Ağa’nın mahdûmudur. 1260’da doğdu. 1282’de asker olup zâbıtân-ı askeriyye silkine girdi. 1288’de mülâzım olup Gelibolu taburunda bulundu.
Ba’dehû yüzbaşı olup Tirebolu taburuna nakledildi. Ba’de’l-muhârebe 1294’de yüzbaşılıkdan istifâ edib Köprü’ye geldi. Burada mahkeme ve meclis idâre a’zâsı ve 1310’da Düyûn-ı Umumiyye me’mûru oldu. 1320’de vefât etdi.
Âkil, mütedeyyin, basîretkâr, ulemâya muhîb idi. Kerîmesi Nâdire Hânım’ı İstanbul müdderrislerinden Köprülü Zaîmzâde Fâzıl Mehmed Arif Efendi’ye verdi. Mahdûmu Mehmed Sami Bey polislerdendir.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Köprü eşrâfından Hacı Ali Bey'in, onun da Hacı Ağa'nın oğludur. 1260'ta doğdu. 1282'de asker olup subay sınıfına girdi. 1288'de mülâzım (teğmen) olarak Gelibolu taburunda bulundu.
Sonra yüzbaşı olup Tirebolu taburuna nakledildi. Savaştan sonra 1294'te yüzbaşılıktan istifa ederek Köprü'ye geldi. Burada mahkeme ve meclis-i idâre üyesi oldu, 1310'da Düyûn-ı Umûmiye memuru oldu. 1320'de vefat etti.
Akıllı, dindar, ileri görüşlü, âlimleri seven bir kişiydi. Kızı Nâdire Hanım'ı, İstanbul müderrislerinden Köprülü Zaîmzâde Fâzıl Mehmed Arif Efendi'ye verdi. Oğlu Mehmed Sami Bey polislerdendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: bir yerin saygın ve köklü ailelerinden gelenler
- zâbıtân-ı askeriyye silki: subay sınıfı
- mülâzım: bugünkü teğmen rütbesine karşılık gelen subay
- ba'de'l-muhârebe: savaştan sonra
- mahkeme ve meclis idâre a'zâsı: kazadaki mahkemenin ve idare meclisinin üyesi
- Düyûn-ı Umûmiyye me'mûru: Osmanlı dış borçlarının ödenmesi için kurulan idarenin memuru
- mütedeyyin: dindar
- basîretkâr: ileriyi gören, sağgörülü
- ulemâya muhîb: âlimleri seven
- kerîme: kız evlat
- müdderris: medrese hocası
Düyûn-ı Umûmiye İdaresi Nedir
Hüsameddin'in "Düyûn-ı Umûmiyye memuru" dediği görev, Osmanlı Devleti'nin dış borçlarını ödemek için kurulan idarenin kadrosuydu. Devlet 1875'te iç ve dış borçlarını ödeyemez hâle gelmiş, 1876 Nisanında ödemeleri durdurmuştu. Alacaklıların temsilcileriyle yapılan görüşmeler 20 Aralık 1881 tarihli Muharrem Kararnamesi ile sonuçlandı; kararnameyle tuz, ipek, tütün, içki, av ve damga gelirleri gibi bazı devlet gelirleri borçlara ayrıldı ve bunları toplamak üzere Düyûn-ı Umûmiye-i Osmaniye Vâridat-ı Muhassasa İdaresi kuruldu. İdarenin başında alacaklıları temsil eden yedi üyeli bir meclis vardı. Gelirleri toplamak için imparatorluğun çeşitli şehirlerinde şubeler açıldı; Balkan Savaşı'ndan önceki şubeler arasında Ankara, Sivas ve Trabzon da sayılır. Köprü'deki memurluğun hangi şubeye bağlı olduğunu Hüsameddin yazmaz, burada yalnız adın anlamı verilebilir.
Savaş ve İstifa
Hüsameddin, yüzbaşılıktan istifayı "savaştan sonra" diye bağlar, ama hangi savaş olduğunu yazmaz. Osmanlı-Rus Savaşı, halk arasındaki adıyla 93 Harbi, 24 Nisan 1877'de başladı; 1294 yılı bu savaşın hemen sonrasına denk gelebileceği için akla ilk o gelir, ancak bu bir çıkarımdır ve metinde doğrulanmaz. Ali Bey'in hangi birlikle savaşa katıldığı da yazılı değildir. Gelibolu ve Tirebolu taburlarının savaştaki görevleri hakkında incelediğimiz kaynaklarda bilgi bulamadık.
Dikkat Edilecek Noktalar
Metindeki yıllarda takvim belirtilmemiştir. Hicrî mi malî mi olduğu bilinmediği için bu maddede miladî karşılık verilmemiştir. Es'ad Ağazâde'nin kızıyla evlendirdiği Fâzıl Mehmed Arif Efendi'ye ve oğlu Mehmed Sami Bey'e dair başka kaynaklarda bilgi bulunamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 292–292. amasya.bel.tr
- Hikmet Öksüz, Ahmet Köksal, "93 Harbi'ne Giden Yol: Tersane Konferansı ve Sonuçları", 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, Türk Ocakları İstanbul Şubesi, 2019.