Amasya mütesellimi es-Seyyid el-Hâc Ali Ağa bin el-Hâc Ömer Ağa bin el-Hâc Yûsuf Ağa’nın mahdûmudur. Pederinin vefâtında yetîm olup büyük birâderi es-Seyyid el-Hâc Râşid Mehmed Efendi’nin himâyesinde büyüdü. Kıraat ve kitâbet öğrendi.
Ba’dehû iltizâm işlerinde bulunarak hayli servet edindi. l263 senesinden i’tibâren deâvâ ve idâre meclisi âzâsı oldu. l295’de teşekkül eden mahkeme-i bidâyet âzâsı olduğu halde 1299 senesi saferinde vefât etdi.
Maârif-âşinâ, halûk, hânedân bir zât idi. Efendi iken “Hacı Eşref Ağa” demekle meşhûr olmuşdu. Mahdûmları Ahmed Rıza, Ali Efendilerdir. Ahmed Rıza Efendi, Amasya erkânından olup tercemesi yazıldı. Ali Efendi de mekteb-i tıbbiyye talebesinden iken 1316’da İstanbul’da vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya mütesellimi (vali vekili) Seyyid Hacı Ali Ağa'nın, onun babası Hacı Ömer Ağa'nın, onun da babası Hacı Yusuf Ağa'nın oğludur. Babası ölünce yetim kaldı ve büyük ağabeyi Seyyid Hacı Râşid Mehmed Efendi'nin himayesinde büyüdü. Okuma ve yazma öğrendi.
Sonra iltizam (vergi toplama ihalesi) işlerinde bulunarak hayli servet edindi. 1263'ten [1846-47] itibaren dava ve idare meclisi üyesi oldu. 1295'te [1878] kurulan bidayet mahkemesinin üyesi iken 1299 senesi safer ayında [1881-82] öldü.
Eğitimi seven, güler yüzlü ve köklü bir ailenin mensubu bir zattı. Henüz "Efendi" iken "Hacı Eşref Ağa" diye ünlenmişti. Oğulları Ahmed Rıza ve Ali Efendilerdir. Ahmed Rıza Efendi Amasya ileri gelenlerinden olup biyografisi yazılmıştır. Ali Efendi de tıbbiye öğrencisi iken 1316'da [1898-99] İstanbul'da öldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütesellim: bir yerin yönetimini validen devralan vekil yönetici
- mahdûm: oğul
- himâye: koruma, bakım
- kıraat ve kitâbet: okuma ve yazma
- iltizam: devlet gelirlerinin ihale ile toplanması işi
- deâvâ ve idâre meclisi: davalara ve idari işlere bakan yerel meclis
- mahkeme-i bidâyet: ilk derece mahkemesi
- maârif-âşinâ: eğitime değer veren
- halûk: güler yüzlü, iyi huylu
- hânedân: köklü, saygın aile
- mekteb-i tıbbiyye: tıp okulu
Bir İltizam Zengini
Maddedeki Hacı Eşref Ağa, babasının ve dedelerinin Hac yapmış olduğu bir ailenin çocuğudur. Babası mütesellimlik yapmıştır. Bu görev, aile adının Amasya'da yönetim işleriyle ilişkili olduğunu gösterir. Eşref Ağa'nın zenginliği iltizamla kurulmuştur; sonraki yıllarda meclis ve mahkeme üyeliğine yükselmiştir.
Başka Kaynaklar
Hacı Eşref Ağa'ya, babası Ali Ağa'ya ve ağabeyi Râşid Mehmed Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Oğullarından Ahmed Rıza Efendi'nin Hüsameddin'in kitabında ayrı bir biyografisi bulunduğu belirtilir. Küçük oğul Ali Efendi'nin 1316'da (1898-99) öldüğü yazılıdır; bu, babasının ölümünden yaklaşık on yedi yıl sonradır.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 337–337. amasya.bel.tr