Amasya sâdât-ı kirâmından olup 888’de vefât eden Emîr Hüsâmeddîn Hüseyin Çelebi bin Emîr Sadreddîn Mehmed bin Hüseyin bin Ali el-Horasânî el-Bağavî mahdûmu ve Amasya Müftüsü “Koca Emîr” demekle meşhûr es-Seyyid İbrâhim Efendi’nin birâderzâdesidir. [237] Pederinden kendisine irsen intikâl eden bir kitâbın zahrında; “ فى نوبة أضعف عباد هللا القوى محمد أشرف بن حسين بن محمد البغوى”¹⁴⁸ imzâsı görüldü. Amasya’da tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm ve müderris oldu. Amcasının zaman-ı fetvâsında emînü’l-fetvâ ve müderris-i Yörgüç Paşa olup hayli iştihâr etdi. Yedi emîrlerden biri oldu. 918’de amcasıyla beraber İstanbul’a nakledildi. Ba’dehû Sultân Süleyman Kanûnî devrinde Amasya‘ya avdet edib 927’de vefât etdi. Âlim, şâir, kâmil idi. Üçler Mahallesi’nde medfûndur. Mahdûmu Şerîf Ahmed Çelebi’dir. Diğer mahdûmu Abdülhamîd Çelebi’dir. (Terceme-i Şakâyık-Mecdî Efendi, sayfa 415.)
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Eşref Mehmed Çelebi-Küçük Emîr
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 335 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Dipnotlar
- 148 Kavî olan Allah’ın en zayıf kulu Muhammed Eşref bin Hüseyin bin Muhammed el-Beğavî’nin zamanında. (Haz.)
Günümüz Türkçesiyle
Amasya seyyidlerinden olup 888'de [1483-84] ölen Emir Hüsameddin Hüseyin Çelebi'nin oğludur; Hüseyin Çelebi, Emir Sadreddin Mehmed'in, o Hüseyin'in, o da Ali el-Horasânî el-Beğavî'nin oğluydu. Ayrıca Amasya müftüsü, "Koca Emir" diye ünlü Seyyid İbrahim Efendi'nin kardeşinin oğludur. Babasından kendisine miras kalan bir kitabın sırtında, "Kavî olan Allah'ın en zayıf kulu Muhammed Eşref bin Hüseyin bin Muhammed el-Beğavî'nin zamanında" anlamındaki Arapça imza görüldü. Amasya'da ilim tahsil ederek herkese açık ders veren (ders-i âm) bir hoca ve müderris oldu. Amcasının fetva makamında bulunduğu dönemde fetva emini ve Yörgüç Paşa Medresesi müderrisi olup hayli tanındı. Yedi emirden biri oldu. 918'de [1512-13] amcasıyla birlikte İstanbul'a nakledildi. Sonra Kanunî Sultan Süleyman döneminde Amasya'ya dönüp 927'de [1520-21] öldü. Âlim, şair ve olgun bir zattı. Üçler Mahallesi'nde gömülüdür. Oğlu Şerif Ahmed Çelebi'dir. Öbür oğlu Abdülhamid Çelebi'dir. (Şakâyık Tercümesi, Mecdî Efendi, sayfa 415.)
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- sâdât-ı kirâm: şerefli seyyidler
- birâderzâde: kardeşin oğlu, yeğen
- zahr: kitabın sırtı, arka yüzü
- irsen intikâl: miras olarak geçme
- ders-i âm: herkese açık ders veren, genel ders hocası
- emînü'l-fetvâ: fetva emini, müftünün yardımcısı konumundaki görevli
- nakletmek: burada başka bir yere yerleştirmek, göndermek
- ba'dehû: sonra
- avdet: dönüş
- kâmil: olgun, eksiksiz kişi
Soy Zincirinin Kendi İçindeki Tutarlılığı
Maddede bir kitabın üzerindeki imza özellikle önemlidir. Hüsameddin imzayı Arapça yazılı olarak aktarır ve dipnotta anlamını verir. İmzadaki "Muhammed Eşref bin Hüseyin bin Muhammed el-Beğavî" zinciri, maddenin başında sayılan soyla örtüşür: Eşref'in babası Hüseyin Çelebi, Hüseyin Çelebi'nin babası da Sadreddin Mehmed'dir. Böylece Hüsameddin'in aktardığı soy, bizzat Eşref'in elinden çıkmış bir kayıtla desteklenmiş olur. Kitabın hangi kütüphanede ya da kimin elinde bulunduğunu Hüsameddin yazmaz; imzanın kendisi okunan kaynaklarda başka yerde doğrulanamadı.
Amcası ve "Koca Emir"
Eşref, Amasya müftüsü "Koca Emir" İbrahim Efendi'nin yeğenidir. Metne göre amcası müftülük yaptığı dönemde Eşref fetva eminliği görevini yürütmüş ve Yörgüç Paşa Medresesi'nde ders vermiştir. 918'de (1512-13) ikisi birlikte İstanbul'a nakledilmişlerdir. Bu naklin nedeni metinde yazılı değildir.
Bu Kişi Hakkında Başka Kaynak
Eşref Mehmed Çelebi'ye, babası Hüseyin Çelebi'ye, amcası Koca Emir İbrahim Efendi'ye ve "yedi emir" diye anılan topluluğa dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hüsameddin'in dayandığı Şakâyık tercümesindeki kayıt da bu çalışmada doğrudan okunamadı; metindeki bilgiler yalnızca Hüsameddin'in aktarımıyla verilmiştir.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 335–335. amasya.bel.tr